Các loại cây thuộc nhóm dương xỉ gồm dương xỉ thường, rau dớn, rau bợ, lông cu li (cẩu tích), bòng bong, cỏ bợ, bèo ong và nhiều loài dương xỉ thủy sinh, dương xỉ cảnh. Đây là nhóm thực vật có mạch dẫn, sinh sản bằng bào tử, không có hoa và không có hạt, đặc trưng bởi lá non cuộn tròn ở đầu.
Các loại cây thuộc nhóm dương xỉ
Nhóm dương xỉ (ngành Dương xỉ — Pteridophyta, còn gọi là ngành Quyết) là thực vật có mạch dẫn, sinh sản bằng bào tử thay vì hạt. Nhóm cây này bao gồm nhiều loài đa dạng về hình dạng và kích thước, phân bố chủ yếu ở vùng rừng nhiệt đới ẩm và cận nhiệt đới.
Bạn đang xem: Các loại cây thuộc nhóm dương xỉ phổ biến

Dưới đây là các cây tiêu biểu thuộc nhóm dương xỉ thường gặp tại Việt Nam:
- Cây dương xỉ thường: loài phổ biến nhất, mọc ở ven suối, chân núi, khe đất ẩm hoặc bờ tường có rêu.
- Rau dớn: loài dương xỉ ăn được, mọc nhiều ở bìa rừng, ven suối miền núi.
- Rau bợ (cỏ bợ): dương xỉ thủy sinh, lá gồm bốn thùy giống lá me bốn cánh.
- Lông cu li (cẩu tích): dương xỉ thân gỗ lớn, lông vàng bao quanh thân rễ được dùng làm dược liệu.
- Bòng bong: dương xỉ dạng dây leo, thân bò lan.
- Bèo ong (bèo tai chuột): dương xỉ nổi trên mặt nước.
Đặc điểm chung để nhận biết cây dương xỉ
Có thể nhận ra một cây thuộc nhóm dương xỉ nhờ đặc điểm lá non cuộn tròn ở đầu rồi duỗi thẳng dần khi trưởng thành. Đây là dấu hiệu trực quan nhất giúp phân biệt dương xỉ với các nhóm thực vật khác.
Bảng dưới đây tổng hợp những đặc điểm cấu tạo và sinh sản cơ bản của nhóm dương xỉ:
| Đặc điểm | Mô tả ở cây dương xỉ |
|---|---|
| Rễ, thân, lá | Đã có rễ, thân, lá thật; thân thường là thân rễ nằm ngang |
| Mạch dẫn | Có mạch dẫn thật sự (khác với rêu chỉ có rễ giả) |
| Cơ quan sinh sản | Túi bào tử nằm ở mặt dưới lá, tập trung thành ổ |
| Hình thức sinh sản | Sinh sản bằng bào tử, qua thế hệ nguyên tản |
| Hoa và hạt | Không có hoa, không có hạt |
Dương xỉ khác gì với rêu, hạt trần và hạt kín?
Dương xỉ tiến hóa hơn rêu nhưng lại đơn giản hơn thực vật hạt trần và hạt kín. Điểm khác biệt cốt lõi nằm ở mạch dẫn và cơ quan sinh sản.
Xem thêm : Biến thái hoàn toàn là gì? Khái niệm và ví dụ
So với rêu, dương xỉ đã có mạch dẫn và rễ thật, trong khi rêu chỉ có rễ giả và chưa có mạch dẫn hoàn chỉnh. So với cây hạt trần (như thông, vạn tuế) và hạt kín (như bưởi, lúa), dương xỉ không tạo ra hạt mà sinh sản bằng bào tử. Vì thế, những cây như thông, vạn tuế, bưởi hay lúa không thuộc nhóm dương xỉ dù đôi khi bị nhầm lẫn trong các bài tập phân loại.
Các loại dương xỉ thủy sinh và dương xỉ cảnh phổ biến
Ngoài dương xỉ mọc hoang, nhiều loài dương xỉ được thuần hóa để trồng trong bể thủy sinh hoặc làm cây cảnh trong nhà. Nhóm dương xỉ thủy sinh có thân rễ phát triển ngang và thường bám trên đá hoặc lũa thay vì cắm xuống nền.
Một số loài dương xỉ trang trí được ưa chuộng gồm:
- Dương xỉ Java (Microsorum pteropus): lá dài, xanh đậm, dễ chăm sóc, phổ biến với người mới chơi thủy sinh.
- Dương xỉ lá kim: lá nhỏ và hẹp, phù hợp bể nano.
- Dương xỉ Windelov: biến thể của Java fern, đầu lá xẻ răng cưa đặc trưng.
- Dương xỉ sừng hươu: lá xẻ nhánh giống sừng hươu, thường trồng làm cây cảnh treo.
Các loài này sinh trưởng chậm nhưng sức sống bền, không bắt buộc bổ sung CO2, thích nghi tốt trong điều kiện ánh sáng trung bình.
Vai trò và ứng dụng của nhóm dương xỉ trong đời sống
Nhóm dương xỉ đóng nhiều vai trò quan trọng trong hệ sinh thái, y học và đời sống hiện đại. Trong tự nhiên, dương xỉ góp phần giữ ẩm đất, chống xói mòn và tạo tầng thảm thực vật cho rừng nhiệt đới.
Theo Tiến sĩ, bác sĩ Ngô Quang Hải (nguyên Phó giám đốc Trung tâm đào tạo và chỉ đạo tuyến, Bệnh viện Châm cứu Trung ương), dương xỉ vừa có khả năng lọc các chất độc như xylen, toluene và aldehyde formic trong không khí, vừa được dùng làm thảo dược trong Đông y. Nhờ đặc điểm này, nhiều loài dương xỉ được trồng làm cây lọc khí trong nhà.
Về mặt thực phẩm, chỉ một số loài như rau dớn và rau bợ ăn được sau khi nấu chín. Không nên ăn dương xỉ mọc hoang không rõ nguồn gốc vì một số loài có thể chứa độc tố.
Vì sao dương xỉ tồn tại được hàng trăm triệu năm?
Xem thêm : Địa lí: Công thức tính tốc độ gia tăng dân số
Các loại cây thuộc nhóm dương xỉ là minh chứng sinh động cho sức bền của tiến hóa. Nhóm cây này xuất hiện từ hơn 350 triệu năm trước, tồn tại từ trước khi khủng long xuất hiện và vẫn thích nghi mạnh mẽ đến ngày nay.
Hiện còn khoảng 11.000–12.000 loài dương xỉ tồn tại trên khắp thế giới. Khả năng sinh sản bằng bào tử phát tán xa, cùng thân rễ bền bỉ và khả năng sống trong bóng râm ẩm ướt, giúp dương xỉ chiếm lĩnh nhiều môi trường mà thực vật có hạt khó cạnh tranh. Kích thước của chúng dao động rất lớn, từ vài chục centimet đến hơn 20 mét ở dương xỉ thân gỗ chi Cyathea.
Câu hỏi thường gặp về các loại cây thuộc nhóm dương xỉ
Dương xỉ sinh sản bằng gì?
Dương xỉ sinh sản bằng bào tử nằm ở mặt dưới lá, không tạo ra hoa hay hạt.
Cây vạn tuế có phải dương xỉ không?
Không. Cây vạn tuế thuộc nhóm thực vật hạt trần, có tạo hạt, không thuộc nhóm dương xỉ.
Loài dương xỉ nào ăn được?
Rau dớn và rau bợ là hai loài dương xỉ ăn được sau khi nấu chín.
Dương xỉ khác rêu ở điểm nào?
Dương xỉ có mạch dẫn và rễ thật, còn rêu chỉ có rễ giả và chưa có mạch dẫn hoàn chỉnh.
Tóm lại, nhóm dương xỉ là tập hợp đa dạng các loài thực vật có mạch dẫn, sinh sản bằng bào tử, gồm cả cây mọc hoang như dương xỉ thường, rau dớn, rau bợ, lông cu li lẫn các loài thủy sinh và cây cảnh như dương xỉ Java, dương xỉ sừng hươu. Nắm được đặc điểm lá non cuộn tròn cùng cơ chế sinh sản bằng bào tử sẽ giúp bạn nhận biết chính xác một cây có thuộc nhóm dương xỉ hay không.
Nguồn: https://khoangcach.com
Danh mục: Kiến thức