Chiếu được làm từ nhiều loại nguyên liệu tự nhiên, phổ biến nhất là cây cói (còn gọi là lác) kết hợp với sợi đay để liên kết. Ngoài ra còn có chiếu trúc, chiếu tre, chiếu lụa. Chiếu cói là loại truyền thống phổ biến nhất tại Việt Nam.
Chiếu được làm từ gì?
Chiếu truyền thống của người Việt được làm chủ yếu từ cây cói (nhiều nơi miền Nam gọi là lác) — một loại cỏ thân thảo sống lâu năm, mọc phổ biến ở vùng ven sông, đầm lầy, nước lợ. Các sợi cói sau khi phơi khô được dệt và liên kết với nhau bằng sợi đay (còn gọi là bố) hoặc dây cước để tạo nên tấm chiếu bền chắc.
Bạn đang xem: Chiếu được làm từ gì? Giải đáp về nguyên liệu làm chiếu

Bên cạnh cói, chiếu còn được sản xuất từ nhiều chất liệu khác như trúc, tre già (thường 5–6 năm tuổi), hoặc sợi lụa nhân tạo trong các loại chiếu điều hòa hiện đại. Mỗi nguyên liệu mang lại đặc tính khác nhau về độ mát, độ bền và giá thành.
Các nguyên liệu chính làm nên chiếc chiếu
Để hiểu rõ chiếu được làm từ gì, cần phân biệt vai trò của từng thành phần trong cấu tạo tấm chiếu. Ba nhóm nguyên liệu chính gồm:
- Cây cói (lác): Nguyên liệu chủ đạo tạo nên bề mặt chiếu. Cói được thu hoạch khi cao khoảng 2 mét, sau đó chẻ nhỏ và phơi khô. Sợi cói dẻo dai, thoáng khí, cho cảm giác mát khi nằm.
- Sợi đay (bố): Đóng vai trò “khung xương” liên kết các sợi cói. Sợi đay có độ bền cao, giúp chiếu giữ cấu trúc chắc chắn và không bị bung khi sử dụng lâu dài.
- Phẩm màu: Dùng cho chiếu hoa, chiếu lẫy. Cói được nhuộm các màu cơ bản như đỏ, xanh, vàng, còn màu trắng là màu tự nhiên của cói.
Quy trình làm chiếu cói truyền thống
Từ nguyên liệu thô đến tấm chiếu hoàn thiện là một quá trình thủ công tỉ mỉ. Các công đoạn cơ bản diễn ra theo trình tự dưới đây.
- Thu hoạch cói: Thường từ tháng 5 đến tháng 10 âm lịch, khi cây cói đã trổ bông và cao hơn đầu người.
- Sơ chế: Cói được chẻ nhỏ, phơi khô dưới nắng để tăng độ bền và dễ dệt.
- Nhuộm màu: Nếu làm chiếu hoa, sợi cói khô được nhuộm ba màu cơ bản trước khi dệt.
- Dệt chiếu: Người thợ lên khung, đan bện sợi cói với sợi đay. Chiếu được giật đều tay thì càng dày, càng bền.
Xem thêm : Trang phục dân tộc Thái nam có đặc điểm gì? Giải đáp
Ngày nay, bên cạnh dệt thủ công còn có dệt bằng máy, cho sản phẩm chắc chắn và đồng đều hơn.
Các loại chiếu phổ biến theo chất liệu
Ngoài chiếu cói, thị trường Việt Nam còn nhiều loại chiếu khác nhau về nguyên liệu. Bảng dưới đây tổng hợp đặc điểm từng loại để dễ so sánh.
| Loại chiếu | Nguyên liệu chính | Đặc điểm nổi bật |
|---|---|---|
| Chiếu cói | Cây cói + sợi đay | Mát, nhẹ (1–3kg), giá rẻ, dễ cuộn gấp |
| Chiếu trúc/tre | Tre hoặc trúc già | Mát, bền, cứng cáp, thích hợp mùa hè |
| Chiếu lụa điều hòa | Sợi lụa nhân tạo | Dùng trong phòng điều hòa, giữ nhiệt vừa phải |
Làng nghề dệt chiếu nổi tiếng ở Việt Nam
Kiến thức bổ sung giúp hiểu sâu hơn về chiếu là các làng nghề truyền thống. Việt Nam có nhiều vùng dệt chiếu lâu đời, nổi bật là làng Hới (Thái Bình) với lịch sử từ thời nhà Trần, được xem là cái nôi của nghề dệt chiếu.
Ở miền Bắc còn có chiếu cói Kim Sơn (Ninh Bình), nơi người dân quai đê lấn biển tạo bãi bồi trồng cói, mỗi năm cung cấp hàng triệu chiếc chiếu với đủ chủng loại như chiếu đậu, chiếu cạp điều, chiếu cải. Tại miền Nam, chiếu Cà Mau nổi tiếng khắp Nam Kỳ Lục Tỉnh, gắn với bài vọng cổ “Tình anh bán chiếu” của soạn giả Viễn Châu.
Ưu và nhược điểm của chiếu cói
Là loại chiếu phổ biến nhất, chiếu cói có những điểm mạnh và hạn chế riêng cần cân nhắc khi sử dụng. Về ưu điểm, chiếu cói làm từ 100% nguyên liệu tự nhiên nên thoáng khí, mát mẻ vào mùa nóng và an toàn, ít gây dị ứng.
Xem thêm : 2 mét vuông bằng bao nhiêu đề xi mét vuông?
Tuy nhiên, chiếu cói cũng có nhược điểm: dễ ẩm mốc trong mùa mưa hoặc thời tiết nồm ẩm do sợi cói hấp thụ nước. Chiếu mới đôi khi có mùi hắc từ phẩm màu và hóa chất xử lý, nên cần phơi thoáng trước khi dùng.
Câu hỏi thường gặp về chiếu được làm từ gì
Chiếu cói làm từ cây gì?
Làm từ cây cói (lác), kết hợp sợi đay để liên kết các sợi.
Sợi đay trong chiếu có tác dụng gì?
Liên kết các sợi cói, giúp chiếu bền và giữ cấu trúc chắc chắn.
Ngoài cói, chiếu còn làm từ gì?
Còn có chiếu trúc, chiếu tre và chiếu lụa điều hòa.
Làng nghề dệt chiếu nổi tiếng nhất là ở đâu?
Làng Hới (Thái Bình), có lịch sử từ thời nhà Trần.
Tóm lại, chiếu được làm chủ yếu từ cây cói kết hợp sợi đay, bên cạnh các chất liệu khác như trúc, tre và lụa. Mỗi loại nguyên liệu phù hợp với nhu cầu và điều kiện khí hậu riêng. Chiếu cói vẫn giữ vị trí “quốc dân” trong đời sống người Việt nhờ tính mát, giá rẻ và gắn bó mật thiết với các làng nghề truyền thống lâu đời.
Nguồn: https://khoangcach.com
Danh mục: Kiến thức