Chuyện cơm hến là sáng tác của ai? Giải đáp văn học

13 phút đọc

Chuyện cơm hến là sáng tác của nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường (1937–2023), một cây bút tài hoa bậc thầy về thể loại bút ký và tản văn của văn học Việt Nam hiện đại. Tác phẩm được trích từ tập Huế – Di tích và con người, viết về món cơm hến đặc trưng của xứ Huế.

Chuyện cơm hến là sáng tác của ai?

Chuyện cơm hến là sáng tác của Hoàng Phủ Ngọc Tường, không phải truyện dân gian truyền miệng như một số nguồn nhầm lẫn. Đây là một tác phẩm tản văn được in trong tập Huế – Di tích và con người, hiện được đưa vào giảng dạy trong sách giáo khoa Ngữ văn lớp 7 (bộ Kết nối tri thức với cuộc sống).

Chuyện cơm hến là sáng tác của ai
Chuyện cơm hến là sáng tác của ai

Tác phẩm viết theo thể loại tản văn, sử dụng phương thức biểu đạt tự sự kết hợp miêu tả và biểu cảm. Qua món cơm hến bình dị, tác giả bộc lộ tình yêu quê hương và niềm tự hào về bản sắc văn hóa ẩm thực Huế.

Giọng điệu trong bài kết hợp giữa hài hước và trữ tình. Chi tiết mở đầu “Tôi xin giới thiệu một ngày Hạnh phúc trời hành của dân Huế tui” cho thấy rõ tác giả là người con của xứ Huế, viết bằng chính giọng nói và tâm hồn Huế.

Tiểu sử tác giả Hoàng Phủ Ngọc Tường

Hoàng Phủ Ngọc Tường sinh ngày 9 tháng 9 năm 1937 tại thành phố Huế, quê gốc ở làng Bích Khê, xã Triệu Long, huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị. Ông mất ngày 24 tháng 7 năm 2023 tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Con đường học vấn của ông gắn liền với hai vùng đất. Năm 1960, ông tốt nghiệp khóa I ban Việt Hán, Đại học Sư phạm Sài Gòn. Năm 1964, ông nhận bằng Cử nhân Triết học tại Đại học Văn khoa Huế. Từ năm 1960 đến 1966, ông dạy học tại Trường Quốc Học Huế.

Giai đoạn 1966–1975, ông thoát ly gia đình lên chiến khu, tham gia kháng chiến chống Mỹ bằng hoạt động văn nghệ. Sau đó, ông từng giữ nhiều chức vụ quan trọng như Tổng thư ký Hội Văn học nghệ thuật Bình Trị Thiên – Huế, Chủ tịch Hội Văn học nghệ thuật Bình Trị Thiên và Tổng biên tập tạp chí Cửa Việt.

Phong cách nghệ thuật của Hoàng Phủ Ngọc Tường

Nét đặc sắc trong sáng tác của Hoàng Phủ Ngọc Tường là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa chất trí tuệ và chất trữ tình. Ngòi bút của ông vừa nghị luận sắc bén, vừa mang những suy tư đa chiều được chưng cất từ vốn kiến thức phong phú về triết học, văn hóa, lịch sử và địa lý.

Ông được xem là một trong số ít nhà văn viết bút ký nổi tiếng bậc thầy ở Việt Nam. Thế mạnh của ông nằm ở tri thức sâu rộng, gần như đề cập đến vấn đề nào, ở đâu, thời điểm nào, ngòi bút của ông cũng có thể tung hoành thoải mái.

Những đặc điểm nổi bật trong lối viết của Hoàng Phủ Ngọc Tường gồm:

  • Lối hành văn hướng nội: súc tích, mê đắm và tài hoa, thể hiện một cái tôi giàu chiều sâu văn hóa.
  • Chất Huế đậm đặc: phần lớn sáng tác gắn bó máu thịt với cố đô Huế, nơi ông sinh ra và trưởng thành.
  • Yếu tố địa – sử – văn – triết: thiên nhiên được xem như thực thể sống, vận động cùng mạch tác phẩm chứ không chỉ làm nền trang trí.

Nội dung và ý nghĩa văn bản Chuyện cơm hến

Chuyện cơm hến không đơn thuần giới thiệu một món ăn, mà giới thiệu cả một nét văn hóa và quan niệm sống của người Huế. Tác giả miêu tả tỉ mỉ món cơm hến với đủ mười bốn loại nguyên liệu và gia vị, từ cơm nguội, hến, rau sống đến ruốc, ớt, đậu phộng.

Qua bát cơm hến bình dân, tác giả thể hiện thái độ trân trọng sự nguyên bản của ẩm thực truyền thống. Ông bày tỏ quan điểm rõ ràng về việc gìn giữ bản sắc, phản đối lối “cải tiến tạp nham” làm mất đi hồn cốt vốn có của món ăn dân dã.

“Bún đã có bún bò, ai có giang sơn ấy” – câu văn thể hiện tinh thần tôn trọng bản sắc riêng của từng món ăn trong văn hóa ẩm thực Huế.

Các tác phẩm tiêu biểu khác của Hoàng Phủ Ngọc Tường

Bên cạnh Chuyện cơm hến, Hoàng Phủ Ngọc Tường để lại nhiều tác phẩm giá trị thuộc thể loại bút ký. Bảng dưới đây tổng hợp một số sáng tác tiêu biểu của ông theo năm ra đời.

Tác phẩm Năm xuất bản Thể loại
Ngôi sao trên đỉnh Phu Văn Lâu 1971 Bút ký
Rất nhiều ánh lửa 1979 Bút ký
Ai đã đặt tên cho dòng sông? 1986 Bút ký
Bản di chúc của cỏ lau 1984 Bút ký
Ngọn núi ảo ảnh 1999 Bút ký

Trong đó, Ai đã đặt tên cho dòng sông? là tác phẩm nổi tiếng nhất, viết về sông Hương và được đưa vào chương trình Ngữ văn lớp 12. Với những đóng góp lớn cho nền văn học, ông được trao Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật năm 2007.

Cách nhận biết thể loại tản văn qua Chuyện cơm hến

Chuyện cơm hến là một ví dụ điển hình giúp học sinh phân biệt tản văn với các thể loại văn xuôi khác. Tản văn là dạng văn xuôi ngắn gọn, hàm súc, ghi lại cảm xúc và suy nghĩ của tác giả trước một hiện tượng đời sống cụ thể.

Dưới đây là những dấu hiệu nhận biết thể loại tản văn thể hiện rõ trong tác phẩm:

  • Đề tài đời thường: lấy một hiện tượng gần gũi làm điểm tựa, ở đây là món cơm hến quen thuộc của người Huế.
  • Cái tôi trữ tình rõ nét: tác giả trực tiếp bộc lộ cảm xúc, quan điểm cá nhân xưng “tôi” trong suốt văn bản.
  • Kết hợp nhiều phương thức: đan xen tự sự, miêu tả và biểu cảm một cách linh hoạt, không gò bó theo cốt truyện.
  • Ngôn ngữ giàu chất thơ: câu văn mềm mại, có nhịp điệu và mang đậm màu sắc địa phương.

So với truyện ngắn vốn tập trung vào cốt truyện và nhân vật, tản văn chú trọng dòng cảm xúc và suy tưởng. Đây chính là điểm mấu chốt giúp phân loại đúng thể loại của Chuyện cơm hến.

Ẩm thực Huế trong văn học và văn hóa vùng miền

Ẩm thực Huế từ lâu là nguồn cảm hứng phong phú cho văn học và văn hóa Việt Nam. Cơm hến chỉ là một trong hàng trăm món ăn góp phần tạo nên bản sắc ẩm thực cố đô, bên cạnh bún bò Huế, chè Huế hay các món chay cung đình.

Việc đưa Chuyện cơm hến vào sách giáo khoa cho thấy vai trò của văn học trong việc bảo tồn tri thức văn hóa vùng miền. Món ăn dân dã trở thành cầu nối giúp thế hệ trẻ hiểu về lịch sử, phong tục và tâm hồn con người một địa phương.

Qua lăng kính của Hoàng Phủ Ngọc Tường, cơm hến vượt khỏi giá trị ẩm thực đơn thuần để trở thành biểu tượng văn hóa. Đây cũng là cách nhiều nhà văn Việt Nam như Vũ Bằng, Thạch Lam từng làm khi viết về món ngon quê hương, biến ẩm thực thành di sản tinh thần.

Câu hỏi thường gặp về Chuyện cơm hến

Chuyện cơm hến thuộc thể loại gì?

Tác phẩm thuộc thể loại tản văn, phương thức biểu đạt tự sự kết hợp miêu tả và biểu cảm.

Chuyện cơm hến được trích từ đâu?

Văn bản được trích từ tập Huế – Di tích và con người của Hoàng Phủ Ngọc Tường.

Chuyện cơm hến học ở lớp mấy?

Tác phẩm nằm trong sách Ngữ văn lớp 7, bộ Kết nối tri thức với cuộc sống.

Hoàng Phủ Ngọc Tường nổi tiếng nhất với tác phẩm nào?

Ông nổi tiếng nhất với bút ký Ai đã đặt tên cho dòng sông? (1986) viết về sông Hương.

Tóm lại, Chuyện cơm hến là sáng tác của nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường – một tác phẩm tản văn đặc sắc chứ không phải truyện dân gian truyền miệng. Qua món cơm hến bình dị, tác giả gửi gắm tình yêu Huế sâu nặng và bài học về gìn giữ bản sắc văn hóa. Đây là văn bản tiêu biểu giúp học sinh cảm nhận vẻ đẹp của tản văn và tài hoa của một cây bút bậc thầy trong nền văn học Việt Nam hiện đại.