Công lao của Ngô Quyền đối với lịch sử dân tộc Việt Nam?

11 phút đọc

Công lao của Ngô Quyền đối với lịch sử dân tộc Việt Nam là chấm dứt hơn 1.000 năm Bắc thuộc và mở ra kỷ nguyên độc lập tự chủ lâu dài. Với chiến thắng Bạch Đằng năm 938 và việc xưng vương, định đô Cổ Loa năm 939, ông đặt nền móng cho nhà nước quân chủ độc lập đầu tiên của người Việt.

Công lao của Ngô Quyền đối với lịch sử dân tộc Việt Nam là gì?

Ngô Quyền có hai công lao lớn nhất gắn liền với vận mệnh dân tộc: lãnh đạo chiến thắng quân Nam Hán trên sông Bạch Đằng năm 938 và xây dựng nhà nước quân chủ độc lập đầu tiên vào năm 939. Hai sự kiện này tạo nên bước ngoặt quyết định trong tiến trình lịch sử nước ta.

Công lao của Ngô Quyền đối với lịch sử dân tộc Việt Nam
Công lao của Ngô Quyền đối với lịch sử dân tộc Việt Nam

Trận Bạch Đằng năm 938 đã kết thúc hơn 1.000 năm phong kiến phương Bắc đô hộ, tính từ năm 111 TCN khi nhà Tây Hán thôn tính Âu Lạc. Chiến công này đập tan ý chí xâm lược của quân Nam Hán, mở ra thời đại độc lập, tự chủ lâu dài của dân tộc Việt Nam.

Theo Đại Việt sử ký toàn thư, sử gia Lê Văn Hưu đánh giá Ngô Quyền là người “mưu tài đánh giỏi”, lấy quân mới họp mà đánh tan trăm vạn quân Nam Hán, mở nước xưng vương, khiến người phương Bắc không dám sang xâm lược nữa.

Chiến thắng Bạch Đằng năm 938 — chiến công hiển hách

Chiến thắng Bạch Đằng là công lao quân sự vĩ đại nhất của Ngô Quyền. Đầu năm 938, ông kéo quân từ Ái Châu ra bắc, tiêu diệt phản tướng Kiều Công Tiễn — kẻ đã cầu viện quân Nam Hán, rồi chủ động chuẩn bị chống ngoại xâm.

Đoán trước giặc sẽ tiến vào theo đường sông Bạch Đằng, Ngô Quyền huy động nhân dân đẵn gỗ, vót nhọn, bịt sắt, đóng thành bãi cọc ngầm dưới lòng sông. Nghệ thuật quân sự của ông thể hiện qua ba bước phối hợp chặt chẽ:

  • Nhử địch: Khi thủy triều lên che khuất bãi cọc, ông cho thuyền nhẹ ra khiêu chiến rồi giả thua chạy để dụ đoàn thuyền của Lưu Hoằng Tháo vượt qua vùng cắm cọc.
  • Chờ thời cơ: Ngô Quyền tính toán chính xác quy luật thủy triều, đợi đúng lúc nước bắt đầu rút nhanh mới hạ lệnh phản công.
  • Tổng tấn công: Quân mai phục hai bên bờ đồng loạt đánh ra, thuyền giặc quay đầu thì mắc cọc nhọn, bị đâm thủng, lật úp.

Kết quả, quân Nam Hán đại bại, tướng chỉ huy Lưu Hoằng Tháo tử trận cùng hơn một nửa quân sĩ. Vua Nam Hán Lưu Cung nghe tin kinh hoàng, đành thu nhặt tàn quân rút lui, từ bỏ mộng thôn tính nước ta.

Xưng vương, định đô Cổ Loa — dựng nền độc lập

Công lao thứ hai của Ngô Quyền là xây dựng nhà nước độc lập. Mùa xuân năm 939, với uy danh chiến thắng Bạch Đằng, ông bãi bỏ chức Tiết độ sứ, xưng vương, lập nên nhà Ngô và chọn Cổ Loa làm kinh đô.

Việc bãi bỏ chức Tiết độ sứ mang ý nghĩa tuyên ngôn độc lập sâu sắc. Tiết độ sứ vốn là chức quan cai trị của chính quyền đô hộ phương Bắc; xóa bỏ nó nghĩa là khẳng định nước Việt hoàn toàn tự chủ, không còn lệ thuộc Trung Quốc về mặt danh nghĩa lẫn thực chất.

Quyết định chọn Cổ Loa — kinh đô cũ của An Dương Vương thời Âu Lạc — thể hiện ý chí nối tiếp quốc thống dựng nước từ thời Hùng Vương, An Dương Vương. Ngô Quyền thiết lập triều đình theo chế độ quân chủ, vua đứng đầu, dưới có quan văn quan võ phụ giúp, đặt nền tảng cho mô hình nhà nước độc lập của người Việt.

Vì sao Ngô Quyền được tôn là “vị tổ trung hưng đất nước”?

Giới sử học Việt Nam đánh giá Ngô Quyền là vị tổ trung hưng đất nước. Danh hiệu này ghi nhận vai trò của ông trong việc khôi phục nền tự chủ dân tộc sau hơn mười thế kỷ mất nước, đưa lịch sử Việt Nam bước sang một chương hoàn toàn mới.

Tại Hội thảo khoa học “Ngô Quyền và sự nghiệp trung hưng đất nước” (2019) do Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam tổ chức nhân 1.080 năm Ngô Quyền xưng vương, các nhà nghiên cứu đã khẳng định những đóng góp to lớn của ông vào tiến trình lịch sử dân tộc.

Nhà sử học Lê Văn Hưu từng nhận định chiến công của Ngô Quyền đủ để “làm cho người phương Bắc không dám lại sang nữa”. Chiến thắng năm 938 không chỉ mang giá trị quân sự mà còn có ý nghĩa chính trị lớn: khẳng định bản lĩnh và khả năng tự cai quản của người Việt.

Bối cảnh lịch sử Việt Nam đầu thế kỷ X

Để hiểu trọn vẹn công lao của Ngô Quyền, cần đặt ông vào bối cảnh đầu thế kỷ X — giai đoạn dân tộc từng bước giành lại quyền tự chủ. Đây là nền tảng lịch sử tạo tiền đề cho chiến thắng Bạch Đằng.

Từ năm 905, Khúc Thừa Dụ đã giành quyền tự chủ, tự xưng Tiết độ sứ, mở đầu công cuộc khôi phục độc lập. Con cháu họ Khúc, đặc biệt là Khúc Hạo, tiến hành nhiều cải cách hành chính quan trọng, xây dựng bộ máy chính quyền của người Việt.

Sau đó, Dương Đình Nghệ — người từng chọn Ngô Quyền làm nha tướng và gả con gái cho ông — tiếp tục sự nghiệp tự chủ. Khi Dương Đình Nghệ bị Kiều Công Tiễn sát hại, Ngô Quyền đứng lên trừ khử phản tặc và đánh tan quân xâm lược, hoàn tất công cuộc mà các thế hệ trước đã dày công gây dựng.

Di sản của Ngô Quyền trong văn hóa dân tộc

Công lao của Ngô Quyền không chỉ hiện diện trong sử sách mà còn thấm sâu vào đời sống văn hóa Việt Nam. Hình tượng người anh hùng và chiến công Bạch Đằng được lưu giữ qua nhiều loại hình di sản.

Lăng và đền thờ Ngô Quyền tại quê hương Đường Lâm (thị xã Sơn Tây, Hà Nội) là di tích lịch sử được nhân dân gìn giữ, thờ phụng qua nhiều thế kỷ. Tại Hải Phòng, khu di tích Bạch Đằng Giang cũng dựng tượng đài tưởng niệm ông.

Chiến thắng Bạch Đằng còn được tái hiện sinh động qua nghệ thuật truyền thống. Các sân khấu văn hóa dân gian như Thanglongwaterpuppet góp phần đưa những trang sử hào hùng đến gần công chúng, nuôi dưỡng lòng tự hào dân tộc cho các thế hệ hôm nay.

Câu hỏi thường gặp về công lao của Ngô Quyền

Ngô Quyền đánh thắng quân xâm lược nào?

Ngô Quyền đánh bại quân Nam Hán trong trận Bạch Đằng năm 938.

Ngô Quyền xưng vương năm nào?

Ngô Quyền xưng vương năm 939, lập nhà Ngô, đóng đô ở Cổ Loa.

Chiến thắng Bạch Đằng có ý nghĩa gì?

Chấm dứt hơn 1.000 năm Bắc thuộc, mở ra kỷ nguyên độc lập tự chủ lâu dài của dân tộc.

Vì sao Ngô Quyền chọn Cổ Loa làm kinh đô?

Vì Cổ Loa là kinh đô cũ của Âu Lạc, thể hiện ý chí nối tiếp truyền thống dựng nước.

Công lao của Ngô Quyền đối với lịch sử dân tộc Việt Nam là vô cùng to lớn và mang tính bước ngoặt. Chiến thắng Bạch Đằng năm 938 cùng việc xưng vương, dựng nền độc lập năm 939 đã khép lại nghìn năm Bắc thuộc và mở ra kỷ nguyên tự chủ. Với những đóng góp đó, Ngô Quyền xứng đáng được lịch sử tôn vinh là vị tổ trung hưng đất nước, người đặt viên gạch đầu tiên cho quốc gia độc lập của người Việt.