Dạng địa hình chủ yếu ở châu Phi là sơn nguyên và bồn địa. Toàn bộ lục địa được coi như một khối cao nguyên khổng lồ, cao trung bình khoảng 750 m so với mực nước biển, trên đó nổi lên các sơn nguyên rộng lớn xen kẽ các bồn địa thấp. Châu Phi rất ít núi cao và đồng bằng.
Dạng địa hình chủ yếu ở châu Phi là gì?
Dạng địa hình chủ yếu ở châu Phi là sơn nguyên xen kẽ bồn địa. Theo SGK Địa lý 7 (Bài 26 — Thiên nhiên châu Phi), có thể hình dung toàn bộ lục địa như một khối cao nguyên khổng lồ, với độ cao trung bình khoảng 750 m so với mực nước biển.
Bạn đang xem: Dạng địa hình chủ yếu ở châu Phi là gì? Giải đáp

Trên nền cao nguyên đó, các sơn nguyên rộng lớn nổi lên và xen kẽ là các bồn địa thấp trũng. Đây chính là hai đơn vị địa hình bao phủ phần lớn diện tích lục địa, tạo nên cấu trúc đặc trưng không giống bất kỳ châu lục nào khác.
Ngược lại, châu Phi có rất ít núi cao thực sự và đồng bằng thấp. Các đồng bằng ven biển thường hẹp, còn núi cao chỉ chiếm phần nhỏ diện tích — điểm hoàn toàn trái ngược với châu Á hay châu Âu.
Đặc điểm sơn nguyên và bồn địa ở châu Phi
Sơn nguyên và bồn địa là hai dạng địa hình định hình toàn bộ diện mạo châu Phi. Mỗi dạng có độ cao, vị trí phân bố và giá trị sử dụng khác nhau.
- Sơn nguyên: Là vùng địa hình rộng lớn với bề mặt tương đối bằng phẳng nhưng ở độ cao lớn, hình thành từ các lớp đá cổ. Sơn nguyên chiếm ưu thế ở miền đông và miền nam châu Phi, tiêu biểu là sơn nguyên Ethiopia — nơi cao và đồ sộ nhất lục địa.
- Bồn địa: Là khu vực trũng thấp hơn các vùng xung quanh, thường là nơi tụ nước hoặc hình thành hồ lớn. Các bồn địa nổi bật gồm bồn địa Congo, bồn địa Sát (Chad) và bồn địa Kalahari, phân bố chủ yếu ở trung tâm và phía tây lục địa.
Phía đông châu Phi được nâng lên mạnh, nền đá bị nứt vỡ và đổ sụp, tạo nên nhiều thung lũng sâu cùng các hồ dài và hẹp như hồ Victoria, hồ Tanganyika.
Các dạng địa hình khác của châu Phi
Bên cạnh sơn nguyên và bồn địa, châu Phi còn có ba dạng địa hình phụ đáng chú ý, dù chiếm diện tích nhỏ hơn nhiều.
Núi và các dãy núi
Xem thêm : Các tập phim có sự tham gia của Anne Hathaway đầy đủ
Châu Phi có hai dãy núi chính. Dãy Atlas (At-lát) là hệ núi trẻ nằm ở tây bắc, chạy qua Maroc, Angiêri và Tuynidi. Dãy Drakensberg (Đrê-ken-bec) nằm ở phía nam, chạy dọc ven biển đông nam qua Nam Phi và Lesotho. Đỉnh cao nhất châu Phi là Kilimanjaro (5.895 m) tại Tanzania — một ngọn núi lửa đã tắt.
Hoang mạc và đồng bằng
Hoang mạc chiếm diện tích khổng lồ, đứng đầu là Sahara ở Bắc Phi và Kalahari ở Nam Phi. Đồng bằng ở châu Phi rất hạn chế, chủ yếu là các dải hẹp ven biển và thung lũng sông Nin — nơi tập trung đông dân cư và hoạt động nông nghiệp.
Bảng tổng hợp các dạng địa hình châu Phi
Bảng dưới đây tóm tắt các dạng địa hình chính của châu Phi cùng vị trí phân bố và ví dụ tiêu biểu để dễ ghi nhớ khi ôn tập.
| Dạng địa hình | Vai trò | Phân bố chính | Ví dụ tiêu biểu |
|---|---|---|---|
| Sơn nguyên | Chủ yếu | Đông Phi, Nam Phi | Sơn nguyên Ethiopia |
| Bồn địa | Chủ yếu | Trung Phi, Tây Phi | Bồn địa Congo, Kalahari |
| Núi cao | Thứ yếu | Bắc Phi, Nam Phi, Đông Phi | Dãy Atlas, Kilimanjaro |
| Hoang mạc | Thứ yếu | Bắc Phi, Nam Phi | Sahara, Kalahari |
| Đồng bằng | Rất ít | Ven biển, thung lũng sông | Đồng bằng sông Nin |
Vì sao châu Phi ít núi cao và đồng bằng?
Cấu trúc địa hình đặc biệt của châu Phi bắt nguồn từ lịch sử địa chất lâu dài. Châu Phi nằm trên mảng Phi — một trong những mảng kiến tạo cổ và ổn định nhất Trái Đất.
Không có va chạm mảng lớn nào diễn ra để tạo ra các dãy núi trẻ và cao như Himalaya (do mảng Ấn Độ va vào mảng Á-Âu) hay Andes (do mảng Nam Mỹ va với mảng Nazca). Vì thế, thay vì hình thành núi cao, bề mặt lục địa được nâng lên đồng đều thành một khối cao nguyên rộng lớn.
Sự ổn định kiến tạo này cũng giải thích vì sao châu Phi thiếu các đồng bằng bồi tụ rộng lớn ven biển, khác hẳn châu Á hay châu Âu.
Địa hình châu Phi ảnh hưởng đến khí hậu và dân cư
Kiến thức bổ sung này giúp hiểu rõ hơn tác động của địa hình tới đời sống trên lục địa. Địa hình cao nguyên khép kín cản trở hơi ẩm từ biển đi sâu vào nội địa, góp phần khiến nhiều vùng trở nên khô hạn.
Địa hình cũng chi phối mạnh sự phân bố dân cư. Dân cư châu Phi tập trung đông ở các vùng đất màu mỡ như thung lũng sông Nin, các đồng bằng ven biển Bắc Phi và Nam Phi.
Xem thêm : Thời Trần bộ máy nhà nước tổ chức theo chế độ nào?
Ngược lại, các bồn địa khô hạn, hoang mạc Sahara, Kalahari và rừng rậm Congo lại rất thưa dân do điều kiện tự nhiên khắc nghiệt. Địa hình dốc đứng ở ven biển còn gây khó khăn cho việc xây dựng đường giao thông từ bờ biển vào sâu trong lục địa.
Châu Phi giàu khoáng sản nhờ nền địa chất cổ
Nền đá cổ và ổn định của châu Phi không chỉ định hình địa hình mà còn tạo ra nguồn khoáng sản dồi dào. Các sơn nguyên và bồn địa là nơi tập trung nhiều loại khoáng sản có giá trị cao.
- Kim loại quý và đá quý: Vàng và kim cương phân bố nhiều ở Nam Phi và Trung Phi, gắn với các mỏ trong nền đá cổ.
- Khoáng sản năng lượng và công nghiệp: Dầu mỏ, đồng, u-ra-ni-um và phốt-pho-rít là những tài nguyên quan trọng đối với kinh tế nhiều quốc gia châu Phi.
Việc khai thác khoáng sản chủ yếu diễn ra ở vùng ven biển Bắc Phi, Trung Phi và Nam Phi, đóng vai trò lớn trong nền kinh tế khu vực.
Câu hỏi thường gặp về dạng địa hình chủ yếu ở châu Phi
Độ cao trung bình của châu Phi là bao nhiêu?
Khoảng 750 m so với mực nước biển, thuộc nhóm lục địa có độ cao trung bình lớn.
Đỉnh núi cao nhất châu Phi là gì?
Đỉnh Kilimanjaro cao 5.895 m, nằm ở Tanzania, thuộc Đông Phi.
Bồn địa lớn nhất châu Phi là bồn địa nào?
Bồn địa Congo ở Trung Phi, gắn với rừng rậm xích đạo Congo rộng lớn.
Hoang mạc lớn nhất châu Phi nằm ở đâu?
Hoang mạc Sahara ở Bắc Phi, cũng là hoang mạc nóng lớn nhất thế giới.
Tóm lại, dạng địa hình chủ yếu ở châu Phi là sơn nguyên xen kẽ bồn địa, tạo nên một khối cao nguyên khổng lồ cao trung bình 750 m với rất ít núi cao và đồng bằng. Đặc điểm này bắt nguồn từ nền địa chất cổ ổn định, đồng thời chi phối sâu sắc đến khí hậu, phân bố dân cư và nguồn khoáng sản của lục địa. Nắm vững cấu trúc sơn nguyên — bồn địa là chìa khóa để hiểu toàn bộ thiên nhiên châu Phi.
Nguồn: https://khoangcach.com
Danh mục: Kiến thức