Địa hình nước ta có hai hướng chủ yếu là gì? Giải đáp

8 phút đọc

Địa hình nước ta có hai hướng chủ yếu là hướng Tây Bắc – Đông Nam và hướng vòng cung. Đây là đáp án chuẩn trong SGK Địa lý lớp 8 (trang 102–103) và SGK Địa lý lớp 12. Ngoài hai hướng chính này, một số khu vực nhỏ còn có hướng địa hình khác nhưng chỉ trong phạm vi hẹp.

Địa hình nước ta có hai hướng chủ yếu là gì?

Địa hình nước ta có hai hướng chủ yếu là hướng Tây Bắc – Đông Nam và hướng vòng cung. Đây là hai hướng cấu trúc chính chi phối toàn bộ dạng núi, dãy núi và hướng nghiêng của lãnh thổ Việt Nam.

Địa hình nước ta có hai hướng chủ yếu là gì
Địa hình nước ta có hai hướng chủ yếu là gì

Theo SGK Địa lý lớp 8, cấu trúc địa hình Việt Nam khá đa dạng nhưng vẫn quy về hai hướng nổi bật này. Hướng Tây Bắc – Đông Nam thể hiện rõ rệt từ hữu ngạn sông Hồng đến dãy Bạch Mã. Hướng vòng cung tập trung ở vùng núi Đông Bắc và khu vực Trường Sơn Nam.

Trong các câu trắc nghiệm Địa lý, đáp án đúng luôn là “Tây Bắc – Đông Nam và vòng cung”. Các phương án như “Đông Bắc – Tây Nam”, “Bắc – Nam” hay “Đông – Tây” đều sai vì không phản ánh cấu trúc thực tế của địa hình nước ta.

Đặc điểm hai hướng chính của địa hình Việt Nam

Hai hướng địa hình chủ yếu được thể hiện qua các dãy núi cụ thể, phân bố theo từng vùng khác nhau. Bảng dưới đây tổng hợp đặc điểm và ví dụ tiêu biểu của mỗi hướng.

Hướng địa hình Phạm vi thể hiện Dãy núi tiêu biểu
Tây Bắc – Đông Nam Từ hữu ngạn sông Hồng đến dãy Bạch Mã Hoàng Liên Sơn, Pu Sam Sao, Pu Đen Đinh, Trường Sơn Bắc
Vòng cung Vùng núi Đông Bắc và Trường Sơn Nam Cánh cung Sông Gâm, Ngân Sơn, Bắc Sơn, Đông Triều

Hướng Tây Bắc – Đông Nam gắn với các khối núi cao và đồ sộ nhất cả nước, tiêu biểu là dãy Hoàng Liên Sơn với đỉnh Fansipan cao 3.143 m. Hướng vòng cung rõ nhất ở Đông Bắc với bốn cánh cung lớn mở rộng như hình nan quạt về phía biển.

Vì sao địa hình nước ta có hai hướng chủ yếu này?

Hai hướng địa hình được hình thành trong giai đoạn Tân kiến tạo, chủ yếu do hướng của các mảng nền cổ quy định. Vận động tạo núi Himalaya đã nâng cao địa hình và định hình lại cấu trúc theo hai trục chính.

  • Vùng núi Tây Bắc: Các dãy núi được nâng lên theo hướng các khối nền cổ Hoàng Liên Sơn, Pu Hoạt, Rào Cỏ tại địa máng Đông Dương, tạo hướng Tây Bắc – Đông Nam.
  • Vùng núi Đông Bắc: Các mạch núi nâng lên theo rìa mảng nền cổ Hoa Nam và mảng nền vòm sông Chảy, tạo hướng vòng cung.

Như vậy, hướng của địa hình phản ánh trực tiếp cấu trúc của các mảng nền cổ bên dưới, kết hợp với tác động nâng lên trong Tân kiến tạo.

Hướng nghiêng chung và ảnh hưởng đến sông ngòi nước ta

Ngoài hai hướng cấu trúc chính, địa hình Việt Nam còn có hướng nghiêng tổng thể thấp dần từ Tây Bắc xuống Đông Nam. Đây là kết quả của sự phân bậc rõ rệt theo độ cao sau vận động Tân kiến tạo.

Hướng nghiêng này chi phối trực tiếp hướng chảy của sông ngòi. Vì địa hình chạy hướng nào thì sông thường chảy theo hướng đó, nên phần lớn sông lớn ở nước ta chảy theo hướng Tây Bắc – Đông Nam trước khi đổ ra Biển Đông, tiêu biểu là sông Hồng, sông Đà, sông Mã. Riêng ở Đông Bắc, các sông như sông Cầu, sông Thương, sông Lục Nam lại chảy theo hướng vòng cung, trùng với hướng các cánh cung núi.

Đặc điểm chung khác của địa hình Việt Nam

Bên cạnh hai hướng chủ yếu, địa hình nước ta còn có nhiều đặc điểm nổi bật khác cần ghi nhớ khi ôn tập môn Địa lý.

  • Đồi núi chiếm phần lớn diện tích: Đồi núi chiếm khoảng 3/4 diện tích đất liền, nhưng chủ yếu là đồi núi thấp.
  • Địa hình thấp dưới 1.000 m chiếm ưu thế: Đồng bằng và đồi núi thấp chiếm tới khoảng 85% diện tích cả nước, trong khi núi cao trên 2.000 m chỉ chiếm khoảng 1%.
  • Cấu trúc cổ được trẻ lại: Địa hình mang cấu trúc cổ, được vận động Tân kiến tạo làm trẻ lại và phân bậc rõ rệt.
  • Chịu tác động của khí hậu và con người: Địa hình mang tính chất nhiệt đới ẩm gió mùa và bị con người tác động mạnh mẽ.

Những đặc điểm này cùng với hai hướng chủ yếu tạo nên bức tranh địa hình đa dạng nhưng thống nhất của lãnh thổ Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp về hai hướng địa hình nước ta

Địa hình nước ta có hai hướng chủ yếu là gì?

Hướng Tây Bắc – Đông Nam và hướng vòng cung.

Hướng vòng cung thể hiện rõ nhất ở đâu?

Ở vùng núi Đông Bắc với bốn cánh cung và ở Trường Sơn Nam.

Dãy núi nào tiêu biểu cho hướng Tây Bắc – Đông Nam?

Dãy Hoàng Liên Sơn và Trường Sơn Bắc.

Hướng nghiêng chung của địa hình nước ta là gì?

Thấp dần từ Tây Bắc xuống Đông Nam.

Tóm lại, địa hình nước ta có hai hướng chủ yếu là hướng Tây Bắc – Đông Nam và hướng vòng cung, được hình thành trong giai đoạn Tân kiến tạo theo cấu trúc các mảng nền cổ. Nắm vững hai hướng này giúp học sinh dễ dàng lý giải hướng chảy của sông ngòi cũng như đặc điểm phân hóa địa hình giữa các vùng của Việt Nam.