Gió mùa đông bắc hoạt động mạnh nhất ở khu vực nào?

12 phút đọc

Gió mùa Đông Bắc hoạt động mạnh mẽ nhất ở khu vực vùng núi Đông Bắc và đồng bằng Bắc Bộ của nước ta. Đây là nơi đầu tiên đón khối khí lạnh từ áp cao Xibia tràn xuống, chịu tác động trực tiếp và rõ rệt nhất, tạo nên một mùa đông lạnh kéo dài đặc trưng cho miền Bắc Việt Nam.

Gió mùa Đông Bắc hoạt động mạnh mẽ nhất ở khu vực nào nước ta?

Gió mùa Đông Bắc hoạt động mạnh mẽ nhất tại vùng núi Đông Bắc và đồng bằng Bắc Bộ. Đây là khu vực nằm ở vị trí đón gió đầu tiên khi khối không khí lạnh từ áp cao Xibia di chuyển xuống Việt Nam theo hướng đông bắc.

Gió mùa đông bắc hoạt động mạnh mẽ nhất ở khu vực nào nước ta
Gió mùa đông bắc hoạt động mạnh mẽ nhất ở khu vực nào nước ta

Do địa hình vùng Đông Bắc có các cánh cung núi mở rộng về phía bắc, không khí lạnh dễ dàng len lỏi và tràn sâu vào đất liền. Vì thế, đây là nơi chịu ảnh hưởng nặng nề và trực tiếp nhất của gió mùa mùa đông, với nền nhiệt thường thấp hơn các khu vực khác cùng vĩ độ.

Càng di chuyển xuống phía Nam, gió mùa Đông Bắc càng bị biến tính và suy yếu. Theo kiến thức Địa lí phổ thông (SGK Địa lí 8, trang 111), gió hầu như bị chặn lại ở dãy Bạch Mã, chỉ những đợt gió mạnh mới ảnh hưởng tới phần lãnh thổ phía Nam, tạo ra vài ngày mát mẻ.

Nguồn gốc và bản chất của gió mùa Đông Bắc

Gió mùa Đông Bắc, còn gọi là gió bấc, có bản chất là khối không khí cực đới lục địa (ký hiệu NPc) xuất phát từ áp cao Xibia. Đây là một áp cao nhiệt lực hình thành theo mùa trên vùng trung tâm lục địa Á – Âu, có tính chất rất lạnh và khô.

Theo tài liệu Địa lí phổ thông, áp cao Xibia xuất hiện từ khoảng tháng 9, tăng dần cường độ và đạt cực đại vào tháng 1, với nhiệt độ trung bình mùa đông dao động từ –15°C đến –40°C.

Khối khí lạnh này bị lực hút của áp thấp phía Nam kéo xuống, đồng thời chịu tác động của lực Coriolis khiến hướng gió lệch thành hướng đông bắc khi thổi vào nước ta. Đó cũng là lý do loại gió này mang tên gọi “gió mùa Đông Bắc”.

Đặc điểm hoạt động theo từng đợt của gió mùa Đông Bắc

Một đặc trưng quan trọng là gió mùa Đông Bắc không thổi liên tục trong suốt mùa đông mà hoạt động thành từng đợt. Xen kẽ giữa các đợt gió là sự hoạt động mạnh lên của Tín phong bán cầu Bắc, khiến thời tiết ấm hơn.

Tính không liên tục này bắt nguồn từ chu kỳ hình thành – di chuyển – suy yếu – tái lập của áp cao Xibia. Mỗi khi áp cao được tăng cường, một đợt không khí lạnh mới lại tràn về miền Bắc.

Theo thông tin từ Wikipedia tiếng Việt về khí hậu Việt Nam, mỗi tháng miền Bắc trung bình đón khoảng 3–4 đợt gió mùa Đông Bắc. Mỗi đợt thường kéo dài từ 3 đến 7 ngày, khiến nhiệt độ có thể hạ nhanh 3–7°C so với ngày trước đó.

Tác động của gió mùa Đông Bắc đến khí hậu các khu vực

Gió mùa Đông Bắc gây ra những kiểu thời tiết khác nhau tùy theo từng khu vực và từng giai đoạn của mùa đông. Sự phân hóa này thể hiện rõ nhất giữa nửa đầu và nửa sau mùa đông.

  • Vùng núi Đông Bắc và đồng bằng Bắc Bộ: Chịu tác động mạnh nhất, mùa đông lạnh kéo dài 2–3 tháng, nhiệt độ nhiều nơi xuống dưới 15°C; miền núi cao xuất hiện sương muối, sương giá, thậm chí băng tuyết.
  • Bắc Trung Bộ: Vẫn chịu ảnh hưởng khá mạnh nhưng đã giảm so với Bắc Bộ, do khối khí bị biến tính khi di chuyển xa hơn về phía Nam.
  • Từ dãy Bạch Mã trở vào Nam: Gió hầu như bị chặn lại, chỉ những đợt mạnh mới len lỏi tới, mang lại vài ngày mát mẻ, dễ chịu.

Về diễn biến thời gian, nửa đầu mùa đông (tháng 11 – 2) thời tiết lạnh và khô do khối khí đi qua lục địa; nửa sau mùa đông (tháng 2 – 4) trở nên lạnh ẩm, gây mưa phùn ở vùng ven biển và đồng bằng Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ.

Bảng tổng hợp mức độ ảnh hưởng của gió mùa Đông Bắc theo khu vực

Để hình dung rõ hơn sự phân hóa của gió mùa Đông Bắc từ Bắc vào Nam, bảng dưới đây tổng hợp mức độ tác động tương ứng với từng khu vực địa lý của nước ta.

Khu vực Mức độ ảnh hưởng Đặc điểm thời tiết
Vùng núi Đông Bắc, đồng bằng Bắc Bộ Mạnh nhất Lạnh sâu, kéo dài; miền núi có sương muối, băng giá
Tây Bắc Trung bình (bị dãy Hoàng Liên Sơn chắn) Đỡ lạnh hơn Đông Bắc ở cùng độ cao
Bắc Trung Bộ Khá mạnh Lạnh, kèm mưa phùn cuối mùa
Từ Bạch Mã trở vào Nam Yếu, không đáng kể Chỉ mát mẻ khi có đợt gió mạnh

Có thể thấy, dãy Bạch Mã đóng vai trò như một ranh giới khí hậu tự nhiên, ngăn cách hai miền khí hậu Bắc và Nam của Việt Nam.

Vì sao vùng núi Đông Bắc chịu tác động mạnh hơn Tây Bắc?

Nhiều người thắc mắc tại sao cùng ở miền Bắc nhưng vùng Đông Bắc lại lạnh hơn Tây Bắc. Câu trả lời nằm ở đặc điểm địa hình của hai khu vực này.

Vùng Đông Bắc có các dãy núi hình cánh cung (Sông Gâm, Ngân Sơn, Bắc Sơn, Đông Triều) mở rộng về phía bắc và đông bắc, tạo thành “phễu hút gió” đón trực tiếp không khí lạnh. Nhờ đó, gió mùa Đông Bắc dễ dàng tràn sâu vào khu vực.

Ngược lại, vùng Tây Bắc được che chắn bởi dãy Hoàng Liên Sơn đồ sộ chạy theo hướng tây bắc – đông nam. Bức tường tự nhiên này cản bớt luồng khí lạnh, khiến Tây Bắc ở cùng độ cao thường ấm hơn Đông Bắc. Đây là minh chứng cho vai trò của địa hình trong việc phân hóa khí hậu Việt Nam.

Ảnh hưởng của gió mùa Đông Bắc đến đời sống và sản xuất

Gió mùa Đông Bắc không chỉ là hiện tượng khí hậu mà còn tác động sâu sắc đến đời sống, sản xuất của người dân miền Bắc, cả theo hướng tích cực lẫn tiêu cực.

Về mặt tích cực, không khí lạnh tạo điều kiện thuận lợi cho các loại cây trồng ưa lạnh vụ đông như su hào, bắp cải, súp lơ, khoai tây phát triển. Mưa phùn cuối mùa cũng cung cấp độ ẩm hỗ trợ sản xuất nông nghiệp.

Về mặt tiêu cực, những đợt rét đậm, rét hại có thể gây thiệt hại cho gia súc và mùa màng. Khi gió mùa Đông Bắc tràn về vùng biển Vịnh Bắc Bộ với cường độ cấp 6–7, sóng lớn có thể gây nguy hiểm cho tàu thuyền đánh cá; trên đất liền gió cấp 4–5 đôi khi kèm dông, tố lốc và mưa đá.

Câu hỏi thường gặp về gió mùa Đông Bắc

Gió mùa Đông Bắc hoạt động vào thời gian nào?

Từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau, hoạt động thành từng đợt, mạnh nhất vào tháng 12 và tháng 1.

Gió mùa Đông Bắc còn có tên gọi nào khác?

Còn gọi là gió bấc, gió Đông Bắc hoặc gió mùa mùa đông.

Dãy núi nào chặn gió mùa Đông Bắc xuống phía Nam?

Dãy Bạch Mã là ranh giới chính chặn gió mùa Đông Bắc lan xuống miền Nam.

Vì sao gió có hướng đông bắc?

Do lực Coriolis làm lệch hướng khối khí từ áp cao Xibia khi thổi xuống Việt Nam.

Tóm lại, gió mùa Đông Bắc hoạt động mạnh mẽ nhất ở vùng núi Đông Bắc và đồng bằng Bắc Bộ – nơi đón trực tiếp khối khí lạnh từ áp cao Xibia. Càng xuống phía Nam, gió càng suy yếu và bị dãy Bạch Mã chặn lại. Hiểu rõ đặc điểm này giúp chúng ta nắm được quy luật phân hóa khí hậu Bắc – Nam và chủ động ứng phó với các đợt rét trong mùa đông ở Việt Nam.