Khi nói về tia tử ngoại phát biểu nào sai? Giải đáp

8 phút đọc

Khi nói về tia tử ngoại, phát biểu sai phổ biến nhất là “tia tử ngoại dễ dàng đi xuyên qua tấm chì dày vài cm”. Thực tế tia tử ngoại có khả năng đâm xuyên yếu, bị chì hấp thụ hoàn toàn. Đáp án đúng thường là phương án nêu tính chất xuyên chì này.

Khi nói về tia tử ngoại phát biểu nào sai?

Trong đề trắc nghiệm Vật lý 12, phát biểu sai về tia tử ngoại thường là: “Tia tử ngoại dễ dàng đi xuyên qua tấm chì dày vài xentimét”. Đây là đáp án cần chọn vì tia tử ngoại có khả năng đâm xuyên rất kém.

Khi nói về tia tử ngoại phát biểu nào sai
Khi nói về tia tử ngoại phát biểu nào sai

Chì dày chỉ vài cm đã đủ hấp thụ hoàn toàn tia tử ngoại, nên tia này không thể xuyên qua. Đặc điểm đâm xuyên yếu chính là điểm khác biệt rõ nhất giữa tia tử ngoại và tia X (tia Rơn-ghen) vốn có khả năng xuyên mạnh.

Ngoài ra, một số phát biểu sai khác thường gặp trong đề thi gồm: “tia tử ngoại là dòng các electron có động năng lớn” và “tia tử ngoại bị lệch trong điện trường, từ trường”. Cả hai đều sai vì tia tử ngoại là sóng điện từ, không mang điện tích.

Các tính chất đúng của tia tử ngoại

Để nhận diện phát biểu sai, cần nắm vững các tính chất đúng của tia tử ngoại theo sách giáo khoa Vật lý 12. Tia tử ngoại là bức xạ không nhìn thấy, có bước sóng ngắn hơn ánh sáng tím và dài hơn tia X.

  • Tác dụng lên phim ảnh: làm đen kính ảnh, được ứng dụng trong nhiếp ảnh và phát hiện bức xạ.
  • Tác dụng sinh học: hủy diệt tế bào, diệt khuẩn, diệt nấm mốc, làm da rám nắng và hại mắt.
  • Làm ion hóa không khí: khiến tụ điện mất điện tích nhanh chóng.
  • Kích thích phát quang: làm nhiều chất phát sáng, ứng dụng trong đèn huỳnh quang.
  • Kích thích phản ứng hóa học: tổng hợp hiđrô và clo, biến đổi ôxi thành ôzôn, tổng hợp vitamin D.
  • Gây hiện tượng quang điện: ở một số chất kim loại.

Tia tử ngoại còn bị nước và thủy tinh hấp thụ mạnh, nhưng lại truyền qua được thạch anh. Đây là lý do đèn tử ngoại thường làm bằng thạch anh thay vì thủy tinh thường.

Bảng phân biệt phát biểu đúng và sai

Bảng dưới đây tổng hợp các phát biểu thường xuất hiện trong đề thi, giúp bạn xác định nhanh phương án sai khi làm bài.

Phát biểu Đúng / Sai
Đi xuyên dễ dàng qua tấm chì dày vài cm Sai
Là dòng các electron có động năng lớn Sai
Bị lệch trong điện trường và từ trường Sai
Có bước sóng lớn hơn ánh sáng tím Sai
Có bản chất là sóng điện từ Đúng
Tác dụng lên phim ảnh, làm ion hóa không khí Đúng
Có tác dụng sinh học, diệt vi khuẩn Đúng

Lưu ý phát biểu “có bước sóng lớn hơn ánh sáng tím” là sai vì ngược lại, tia tử ngoại có bước sóng nhỏ hơn ánh sáng tím (dưới 380 nm).

So sánh tia tử ngoại với tia hồng ngoại

Tia tử ngoại và tia hồng ngoại đều là bức xạ không nhìn thấy, nhưng nằm ở hai đầu đối lập của quang phổ ánh sáng khả kiến. Hiểu sự khác biệt giúp tránh nhầm lẫn khi làm bài tập quang học.

  • Bước sóng: tia tử ngoại ngắn hơn ánh sáng tím, còn tia hồng ngoại dài hơn ánh sáng đỏ.
  • Nguồn phát: tia tử ngoại phát ra từ vật rất nóng như Mặt Trời, hồ quang điện; tia hồng ngoại phát ra từ mọi vật có nhiệt độ.
  • Tác dụng nổi bật: tia tử ngoại mạnh về sinh học và hóa học, tia hồng ngoại mạnh về tác dụng nhiệt.

Điểm chung của cả hai là bản chất sóng điện từ và không bị lệch trong điện trường, từ trường.

Ứng dụng thực tế của tia tử ngoại

Nhờ các tính chất đặc trưng, tia tử ngoại được ứng dụng rộng rãi trong y tế, công nghiệp và đời sống. Việc nắm ứng dụng cũng hỗ trợ ghi nhớ tính chất để làm bài trắc nghiệm.

Trong y tế, đèn tử ngoại được dùng để tiệt trùng dụng cụ y khoa và khử khuẩn phòng mổ. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tia UV-C có hiệu quả cao trong việc bất hoạt nhiều loại vi khuẩn và virus.

Trong công nghiệp, tia tử ngoại giúp phát hiện vết nứt trên bề mặt kim loại và kiểm tra tiền giả nhờ khả năng kích thích phát quang. Tuy nhiên, cần bảo vệ da và mắt khi tiếp xúc vì tia này gây hại cho tế bào sống.

Câu hỏi thường gặp về tia tử ngoại

Tia tử ngoại có xuyên qua chì không?

Không, tia tử ngoại bị tấm chì dày vài cm hấp thụ hoàn toàn.

Tia tử ngoại có bị lệch trong điện trường không?

Không, vì tia tử ngoại là sóng điện từ, không mang điện tích.

Tia tử ngoại có bước sóng thế nào?

Nhỏ hơn bước sóng ánh sáng tím, dài hơn tia X.

Vật liệu nào cho tia tử ngoại truyền qua?

Thạch anh, còn thủy tinh và nước thì hấp thụ mạnh.

Tóm lại, phát biểu sai điển hình về tia tử ngoại là khẳng định nó dễ dàng đi xuyên qua tấm chì dày vài cm, hoặc coi nó là dòng electron, bị lệch trong điện trường. Nắm vững tia tử ngoại là sóng điện từ có bước sóng ngắn hơn ánh sáng tím, đâm xuyên yếu và giàu tác dụng sinh học, hóa học sẽ giúp bạn chọn đúng đáp án trong mọi đề thi.