Khối lượng riêng của thủy ngân là bao nhiêu? Giải đáp

7 phút đọc

Khối lượng riêng của thủy ngân là 13.600 kg/m³ (tương đương 13,6 g/cm³) ở 0°C. Đây là kim loại lỏng nặng nhất ở điều kiện thường, nặng gấp 13,6 lần nước. Trong các bài tập Vật lý và Hóa học phổ thông tại Việt Nam, giá trị 13.600 kg/m³ được dùng làm chuẩn mặc định.

Khối lượng riêng của thủy ngân là bao nhiêu?

Khối lượng riêng của thủy ngân là 13.600 kg/m³, hay 13,6 g/cm³, đo ở nhiệt độ 0°C. Ở 20°C, giá trị này giảm nhẹ còn xấp xỉ 13.534 kg/m³ theo chuẩn IUPAC do hiện tượng nở nhiệt.

Khối lượng riêng của thủy ngân là bao nhiêu
Khối lượng riêng của thủy ngân là bao nhiêu

Thủy ngân, ký hiệu hóa học Hg (từ tiếng Latin Hydrargyrum, nghĩa là “nước bạc”), là kim loại duy nhất tồn tại ở thể lỏng trong điều kiện nhiệt độ thường. Đây cũng là chất lỏng có mật độ cao nhất được dùng phổ biến trong khoa học và công nghiệp.

Trong chương trình Vật lý lớp 8 và các bài tập tính áp suất, lực đẩy Ác-si-mét, giá trị 13.600 kg/m³ là con số quy ước để tính toán nhanh và thống nhất kết quả.

Bảng khối lượng riêng của thủy ngân theo nhiệt độ

Khối lượng riêng của thủy ngân thay đổi theo nhiệt độ vì thể tích giãn nở khi nóng lên. Bảng dưới đây tổng hợp các mốc giá trị thường gặp trong tính toán và tra cứu:

Nhiệt độ Khối lượng riêng (kg/m³) Đơn vị g/cm³
0°C (chuẩn) 13.600 13,60
20°C (nhiệt độ phòng) ~13.534 ~13,53
50°C ~13.477 ~13,48
100°C ~13.351 ~13,35

Công thức tính khối lượng riêng ở nhiệt độ bất kỳ là ρ = ρ₀ / (1 + γ·ΔT), trong đó γ là hệ số nở khối của thủy ngân, khoảng 1,82 × 10⁻⁴ K⁻¹. Nhờ công thức này, giá trị ở mỗi mốc nhiệt độ được xác định chính xác.

Phân biệt khối lượng riêng và trọng lượng riêng của thủy ngân

Nhiều người nhầm lẫn giữa hai đại lượng này khi giải bài tập. Cần phân biệt rõ để áp dụng đúng đơn vị và công thức.

  • Khối lượng riêng (ρ hoặc D): đo bằng kg/m³. Thủy ngân có D = 13.600 kg/m³. Đây là khối lượng của một mét khối thủy ngân.
  • Trọng lượng riêng (d): đo bằng N/m³, tính theo công thức d = D × 10 (lấy g ≈ 10 m/s²). Thủy ngân có d = 136.000 N/m³.

Ví dụ áp dụng: ở cùng một độ sâu, áp suất do thủy ngân gây ra lớn hơn áp suất của nước 13,6 lần, vì trọng lượng riêng của thủy ngân (136.000 N/m³) chia cho trọng lượng riêng của nước (10.000 N/m³) bằng 13,6.

Vì sao thủy ngân nặng đến vậy? So sánh với các chất khác

Kiến thức bổ sung này giúp hình dung rõ mức độ “nặng” của thủy ngân so với những chất quen thuộc. Bảng so sánh khối lượng riêng ở khoảng 20°C như sau:

Chất Khối lượng riêng (kg/m³) So với thủy ngân
Thủy ngân (Hg) 13.600 1 lần
Chì (Pb) 11.340 nhẹ hơn ~1,2 lần
Sắt (Fe) 7.874 nhẹ hơn ~1,7 lần
Nước 1.000 nhẹ hơn 13,6 lần

Thủy ngân nặng hơn nước gần 13,6 lần, nặng hơn sắt khoảng 1,7 lần và nặng hơn cả chì khoảng 1,2 lần. Nguyên nhân đến từ khối lượng nguyên tử lớn (200,59 u) kết hợp cấu trúc electron đặc biệt khiến các nguyên tử Hg xếp gần nhau, tạo mật độ rất cao.

Thủy ngân được ứng dụng ở đâu nhờ khối lượng riêng cao?

Chính mật độ lớn và tính chất lỏng ở nhiệt độ thường đã tạo nên nhiều ứng dụng thực tiễn cho thủy ngân trong khoa học và đời sống.

  • Áp kế và khí áp kế: cột thủy ngân cao 760 mm tương ứng áp suất khí quyển tiêu chuẩn (1 atm), nhờ mật độ cao nên chiều cao cột đo gọn hơn nhiều so với dùng nước.
  • Nhiệt kế thủy ngân: giãn nở đều theo nhiệt độ, cho phép đo chính xác — tuy nhiên đang bị thay thế dần vì độc tính.
  • Đèn hơi thủy ngân: phát ánh sáng khi phóng điện qua hơi Hg, dùng trong chiếu sáng công cộng và đèn UV diệt khuẩn.

Lưu ý an toàn: thủy ngân là kim loại nặng độc hại, dễ bay hơi ở nhiệt độ thường. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), phơi nhiễm hơi thủy ngân có thể gây tổn thương hệ thần kinh, thận và phổi, nên cần xử lý thận trọng khi làm vỡ nhiệt kế.

Câu hỏi thường gặp về khối lượng riêng của thủy ngân

Khối lượng riêng của thủy ngân bằng bao nhiêu g/cm³?

Bằng 13,6 g/cm³ ở 0°C, tương đương 13.600 kg/m³.

Trọng lượng riêng của thủy ngân là bao nhiêu?

Là 136.000 N/m³, tính bằng khối lượng riêng nhân với 10.

1,5 lít thủy ngân nặng bao nhiêu?

Nặng khoảng 20,4 kg, vì 0,0015 m³ × 13.600 kg/m³ = 20,4 kg.

Thủy ngân nặng hơn nước bao nhiêu lần?

Nặng hơn nước 13,6 lần ở cùng thể tích.

Tóm lại, khối lượng riêng của thủy ngân là 13.600 kg/m³ (13,6 g/cm³) ở 0°C — giá trị chuẩn dùng trong hầu hết bài tập phổ thông. Ghi nhớ con số này cùng cách quy đổi sang trọng lượng riêng 136.000 N/m³ sẽ giúp bạn giải nhanh các bài toán về áp suất và lực đẩy Ác-si-mét.