Lập phương là mũ 3, tức lũy thừa bậc 3 của một số. Khi viết “n lập phương”, ta ghi là n³ = n × n × n — nhân số đó với chính nó ba lần. Đây là khái niệm toán học cơ bản được dạy từ chương trình Toán lớp 6 tại Việt Nam, cùng nhóm với bình phương (mũ 2).
Lập phương là mũ mấy?
Lập phương là mũ 3 (lũy thừa bậc 3). Công thức tổng quát: n³ = n × n × n, trong đó n là cơ số và 3 là số mũ. Ký hiệu n³ đọc là “n mũ ba” hoặc “n lập phương”.
Bạn đang xem: Toán học: Lập phương là mũ mấy?

Tên gọi “lập phương” xuất phát từ hình học: thể tích của một khối lập phương có cạnh n chính bằng n³. Vì vậy phép nhân một số với chính nó ba lần được đặt tên riêng, thay vì chỉ gọi là “lũy thừa bậc 3”.
Ví dụ cụ thể: 2³ = 2 × 2 × 2 = 8; 3³ = 3 × 3 × 3 = 27; 5³ = 5 × 5 × 5 = 125. Theo lý thuyết lũy thừa trong sách giáo khoa Toán 6, lũy thừa bậc n của số a là tích của n thừa số bằng a, và a³ được gọi riêng là “a lập phương”.
Cách viết và đọc ký hiệu lập phương
Lập phương có nhiều cách biểu diễn tùy ngữ cảnh sử dụng. Dưới đây là các cách ký hiệu phổ biến nhất mà học sinh và người dùng máy tính thường gặp.
- Trong toán học: Viết số 3 nhỏ ở phía trên bên phải cơ số, ví dụ n³, 4³, 10³.
- Trong Excel và lập trình: Dùng dấu mũ, ví dụ n^3. Nhập 2^3 sẽ ra kết quả 8.
- Cách đọc: “n mũ ba” hoặc “n lập phương”, cả hai đều đúng và tương đương nhau.
Trên máy tính Windows, bạn có thể tạo ký tự ³ bằng cách giữ phím Alt và gõ 0179 trên bàn phím số. Trên máy Mac, nhấn tổ hợp Option + 00B3.
Phân biệt lập phương (mũ 3) và bình phương (mũ 2)
Xem thêm : Số lẻ nhỏ nhất có 5 chữ số khác nhau là số nào?
Hai khái niệm lập phương và bình phương thường bị nhầm lẫn vì đều là lũy thừa của cùng một cơ số, nhưng số mũ khác nhau dẫn đến kết quả rất khác nhau. Bảng dưới đây giúp phân biệt rõ hai khái niệm này.
| Tiêu chí | Bình phương (mũ 2) | Lập phương (mũ 3) |
|---|---|---|
| Số mũ | 2 | 3 |
| Ký hiệu | n² | n³ |
| Công thức | n × n | n × n × n |
| Ví dụ (n = 4) | 4² = 16 | 4³ = 64 |
| Liên hệ hình học | Diện tích hình vuông cạnh n | Thể tích khối lập phương cạnh n |
Điểm khác biệt cốt lõi: bình phương nhân số đó hai lần, lập phương nhân ba lần. Bình phương gắn với diện tích (mặt phẳng 2 chiều), còn lập phương gắn với thể tích (không gian 3 chiều).
Bảng lập phương của các số tự nhiên từ 1 đến 10
Bảng tra cứu dưới đây tổng hợp giá trị lập phương của các số tự nhiên từ 1 đến 10, giúp học sinh tính nhanh khi làm bài tập mà không cần bấm máy tính.
| Số (n) | Lập phương (n³) | Số (n) | Lập phương (n³) |
|---|---|---|---|
| 1 | 1 | 6 | 216 |
| 2 | 8 | 7 | 343 |
| 3 | 27 | 8 | 512 |
| 4 | 64 | 9 | 729 |
| 5 | 125 | 10 | 1000 |
Các số như 8, 27, 64, 125, 216 được gọi là số lập phương hoàn hảo vì chúng bằng đúng lập phương của một số tự nhiên khác.
Kiến thức bổ sung: Căn bậc ba — phép toán ngược của lập phương
Căn bậc ba là phép toán ngược của lập phương, ký hiệu là ∛. Nếu lập phương đi từ cơ số ra kết quả, thì căn bậc ba đi ngược lại từ kết quả về cơ số ban đầu.
Ví dụ: vì 4³ = 64 nên ∛64 = 4; vì 5³ = 125 nên ∛125 = 5. Khác với căn bậc hai, căn bậc ba có thể tính được với cả số âm, vì lập phương của số âm vẫn cho kết quả âm. Chẳng hạn (-2)³ = -8, nên ∛(-8) = -2.
Xem thêm : Ai là người đặt tên nước ta là Vạn Xuân? Giải đáp
Trong Excel, bạn có thể tính căn bậc ba bằng công thức =n^(1/3). Ví dụ =64^(1/3) sẽ trả về kết quả 4. Đây là công cụ hữu ích khi cần kiểm tra một số có phải số lập phương hoàn hảo hay không.
Kiến thức liên quan: Tính chất thú vị của số lập phương
Số lập phương có một số tính chất toán học đáng chú ý được ứng dụng trong giải toán nâng cao. Dưới đây là những tính chất phổ biến nhất mà học sinh THCS thường gặp.
- Tổng lập phương liên tiếp: Tổng các lập phương của n số tự nhiên đầu tiên luôn bằng bình phương của tổng n số đó. Ví dụ 1³ + 2³ + 3³ = (1 + 2 + 3)² = 36.
- Số bằng chính lập phương của nó: Chỉ có ba số thỏa mãn n³ = n, đó là -1, 0 và 1.
- Dấu của kết quả: Lập phương của số dương ra số dương, lập phương của số âm ra số âm — khác với bình phương luôn cho kết quả không âm.
Theo Wikipedia tiếng Việt, các nhà toán học Lưỡng Hà đã lập bảng tính lập phương từ thời kỳ Babylon (thế kỷ XX đến XVI trước Công nguyên), cho thấy khái niệm này đã có lịch sử rất lâu đời.
Câu hỏi thường gặp về lập phương
Lập phương và mũ 3 có giống nhau không?
Giống nhau. Lập phương chính là cách gọi khác của lũy thừa bậc 3, tức mũ 3.
2 lập phương bằng bao nhiêu?
2³ = 2 × 2 × 2 = 8.
Lập phương ký hiệu thế nào trong Excel?
Dùng dấu ^, ví dụ =2^3 cho kết quả 8.
Tóm lại, lập phương là mũ 3 — phép nhân một số với chính nó ba lần theo công thức n³ = n × n × n. Cùng với bình phương (mũ 2), đây là một trong hai lũy thừa được đặt tên riêng, gắn liền với ý nghĩa hình học về thể tích khối lập phương và được ứng dụng rộng rãi từ toán học cơ bản đến lập trình.
Nguồn: https://khoangcach.com
Danh mục: Kiến thức