Một đường thẳng có bao nhiêu vectơ chỉ phương?

8 phút đọc

Một đường thẳng có vô số vectơ chỉ phương. Nếu vectơ u⃗ là một vectơ chỉ phương của đường thẳng, thì mọi vectơ dạng k·u⃗ (với k là số thực khác 0, kể cả số âm) cũng đều là vectơ chỉ phương của đường thẳng đó. Vì k nhận vô số giá trị nên tồn tại vô số vectơ chỉ phương.

Một đường thẳng có bao nhiêu vectơ chỉ phương?

Một đường thẳng có vô số vectơ chỉ phương. Đây là đáp án chuẩn trong các đề trắc nghiệm Hình học 10 (thường là phương án D. Vô số).

Một đường thẳng có bao nhiêu vectơ chỉ phương
Một đường thẳng có bao nhiêu vectơ chỉ phương

Theo định nghĩa trong sách giáo khoa Hình học lớp 10, vectơ u⃗ được gọi là vectơ chỉ phương của đường thẳng Δ nếu u⃗ khác vectơ-không và giá của u⃗ song song hoặc trùng với Δ. Vì có vô số vectơ thỏa mãn điều kiện này nên một đường thẳng có vô số vectơ chỉ phương.

Lý do cốt lõi xuất phát từ tích của một vectơ với một số vô hướng. Khi nhân vectơ chỉ phương u⃗ với hằng số k khác 0, vectơ mới k·u⃗ vẫn có giá song song hoặc trùng với đường thẳng ban đầu, nên vẫn là vectơ chỉ phương.

Vì sao một đường thẳng có vô số vectơ chỉ phương?

Có hai lý do chính giải thích vì sao một đường thẳng có vô số vectơ chỉ phương, đều liên quan đến bản chất của vectơ chỉ phương.

  • Về độ dài: Vectơ chỉ phương có thể có độ dài (độ lớn) bất kỳ. Nhân u⃗ với một số dương k bất kỳ tạo ra một vectơ dài hơn hoặc ngắn hơn nhưng cùng hướng, vẫn là vectơ chỉ phương.
  • Về hướng: Vectơ chỉ phương có thể cùng hướng hoặc ngược hướng với đường thẳng. Nhân u⃗ với một số âm k tạo ra vectơ ngược hướng nhưng giá vẫn trùng với đường thẳng, nên vẫn hợp lệ.

Kết hợp hai yếu tố trên, với mỗi vectơ chỉ phương u⃗ ban đầu, ta sinh ra được vô số vectơ k·u⃗ khác nhau ứng với vô số giá trị của k. Đó là lý do một đường thẳng có vô số vectơ chỉ phương.

Định nghĩa và tính chất của vectơ chỉ phương

Vectơ chỉ phương là khái niệm nền tảng khi học phương trình đường thẳng trong mặt phẳng tọa độ. Nắm rõ định nghĩa giúp học sinh giải nhanh dạng bài xác định và tính toán liên quan.

Vectơ u⃗ là vectơ chỉ phương của đường thẳng Δ khi thỏa mãn hai điều kiện: u⃗ khác vectơ-không, và giá của u⃗ song song hoặc trùng với Δ. Điều kiện u⃗ khác vectơ-không rất quan trọng vì vectơ-không không có hướng xác định.

Một số tính chất cần ghi nhớ về vectơ chỉ phương:

  1. Nếu u⃗ là vectơ chỉ phương của Δ thì k·u⃗ (k ≠ 0) cũng là vectơ chỉ phương của Δ.
  2. Hai vectơ chỉ phương của cùng một đường thẳng luôn cùng phương với nhau.
  3. Một đường thẳng được xác định hoàn toàn khi biết một điểm thuộc nó và một vectơ chỉ phương của nó.

Từ tính chất thứ ba, trong thực hành người ta chỉ cần chọn một vectơ chỉ phương thuận tiện nhất để viết phương trình, dù về lý thuyết có vô số vectơ.

Phân biệt vectơ chỉ phương và vectơ pháp tuyến

Hai khái niệm vectơ chỉ phương và vectơ pháp tuyến thường đi cùng nhau trong bài toán phương trình đường thẳng, và học sinh dễ nhầm lẫn. Bảng dưới đây tổng hợp điểm khác biệt cơ bản:

Tiêu chí Vectơ chỉ phương Vectơ pháp tuyến
Ký hiệu thường dùng u⃗ n⃗
Quan hệ với đường thẳng Song song hoặc trùng Vuông góc
Số lượng trên một đường thẳng Vô số Vô số
Quan hệ giữa hai loại Vuông góc với nhau: nếu u⃗ = (a; b) thì n⃗ = (−b; a)

Điểm chung là cả hai loại đều có vô số vectơ trên một đường thẳng. Điểm khác biệt then chốt: vectơ chỉ phương cùng phương với đường thẳng, còn vectơ pháp tuyến vuông góc với đường thẳng.

Ứng dụng vectơ chỉ phương trong viết phương trình đường thẳng

Vectơ chỉ phương là dữ kiện trực tiếp để lập phương trình tham số của đường thẳng. Đây là ứng dụng phổ biến nhất trong chương trình Toán lớp 10.

Đường thẳng d đi qua điểm M(x₀; y₀) và có vectơ chỉ phương u⃗ = (a; b) có phương trình tham số là: x = x₀ + at và y = y₀ + bt, với t là tham số. Mỗi giá trị của t cho một điểm nằm trên đường thẳng d.

Vì một đường thẳng có vô số vectơ chỉ phương, nên phương trình tham số của cùng một đường thẳng có thể viết theo nhiều dạng khác nhau tùy chọn vectơ. Tuy nhiên, tất cả các dạng đó đều biểu diễn đúng một đường thẳng duy nhất.

Câu hỏi thường gặp về vectơ chỉ phương của đường thẳng

Một đường thẳng có bao nhiêu vectơ chỉ phương?

Vô số, vì mọi bội số k·u⃗ (k ≠ 0) của một vectơ chỉ phương đều là vectơ chỉ phương.

Vectơ-không có phải vectơ chỉ phương không?

Không, vì vectơ chỉ phương bắt buộc phải khác vectơ-không theo định nghĩa.

Một đường thẳng có bao nhiêu vectơ pháp tuyến?

Cũng có vô số vectơ pháp tuyến, tương tự vectơ chỉ phương.

Cần bao nhiêu vectơ chỉ phương để viết phương trình đường thẳng?

Chỉ cần một vectơ chỉ phương và một điểm thuộc đường thẳng.

Tóm lại, một đường thẳng có vô số vectơ chỉ phương, bởi mọi bội số k·u⃗ (k ≠ 0) của một vectơ chỉ phương bất kỳ đều thỏa mãn định nghĩa. Đây là tính chất cơ bản cần ghi nhớ khi học về phương trình đường thẳng, giúp học sinh hiểu vì sao cùng một đường thẳng lại có thể viết được nhiều phương trình tham số khác nhau.