Địa hình nước ta có ba đặc điểm chung nổi bật: đồi núi chiếm phần lớn diện tích nhưng chủ yếu là đồi núi thấp; địa hình được Tân kiến tạo nâng lên tạo thành nhiều bậc kế tiếp nhau; và địa hình mang tính chất nhiệt đới ẩm gió mùa, chịu tác động mạnh mẽ của con người. Đồi núi chiếm tới 3/4 diện tích lãnh thổ đất liền.
Đặc điểm chung của địa hình nước ta là gì?
Địa hình Việt Nam có ba đặc điểm chung cơ bản. Thứ nhất, đồi núi chiếm phần lớn diện tích nhưng chủ yếu là đồi núi thấp. Thứ hai, địa hình được Tân kiến tạo nâng lên và phân thành nhiều bậc kế tiếp nhau. Thứ ba, địa hình mang tính chất nhiệt đới ẩm gió mùa và chịu tác động mạnh mẽ của con người.
Bạn đang xem: Nêu đặc điểm chung của địa hình nước ta chi tiết

Theo Cổng thông tin Bộ Ngoại giao, địa hình Việt Nam đa dạng gồm đồi núi, đồng bằng, bờ biển và thềm lục địa, phản ánh lịch sử phát triển địa chất lâu dài trong môi trường gió mùa nóng ẩm. Ba đặc điểm này quy định lãnh thổ nước ta trải dài theo hình chữ S đặc trưng.
Đồi núi chiếm phần lớn diện tích, chủ yếu là đồi núi thấp
Đây là đặc điểm quan trọng nhất trong cấu trúc địa hình Việt Nam. Đồi núi chiếm khoảng 3/4 diện tích lãnh thổ đất liền, kéo dài từ Tây Bắc đến Đông Nam Bộ. Tuy nhiên, phần lớn lại là đồi núi thấp chứ không phải núi cao đồ sộ.
Số liệu cụ thể giúp thấy rõ đặc điểm này:
- Địa hình thấp dưới 1.000m chiếm tới 85% diện tích lãnh thổ — thể hiện tính chất đồi núi thấp chiếm ưu thế.
- Núi cao trên 2.000m chỉ chiếm khoảng 1% diện tích cả nước — số núi cao rất ít, tập trung chủ yếu ở vùng Tây Bắc.
- Đồng bằng chiếm 1/4 diện tích đất liền, bị đồi núi ngăn cách thành nhiều khu vực, điển hình là dải đồng bằng Duyên hải miền Trung.
Đỉnh Phan-xi-păng (3.143m) thuộc dãy Hoàng Liên Sơn là đỉnh núi cao nhất Việt Nam, được mệnh danh là “nóc nhà Đông Dương”. Việc đồi núi thấp chiếm ưu thế giúp tính chất nhiệt đới ẩm của khí hậu vẫn được bảo toàn ở vành đai chân núi.
Địa hình được Tân kiến tạo nâng lên thành nhiều bậc kế tiếp nhau
Lãnh thổ nước ta được tạo lập vững chắc từ sau giai đoạn Cổ kiến tạo. Đến giai đoạn Tân kiến tạo, vận động tạo núi Himalaya đã làm địa hình nước ta nâng cao và phân thành nhiều bậc kế tiếp nhau: núi cao, núi trung bình, núi thấp, đồi, đồng bằng ven biển và thềm lục địa.
Sự phân bậc này tạo nên hướng nghiêng chung rất rõ rệt của toàn bộ địa hình. Địa hình thấp dần từ nội địa ra biển, trùng với hướng Tây Bắc – Đông Nam. Hướng nghiêng này thể hiện rõ qua hướng chảy của các dòng sông lớn trong cả nước.
Xem thêm : Các tập phim có sự tham gia của Victor Vũ đầy đủ nhất
Ngoài hướng nghiêng, cấu trúc địa hình nước ta còn có hai hướng chính là Tây Bắc – Đông Nam và vòng cung. Hai hướng này thể hiện qua bảng sau:
| Hướng địa hình | Khu vực tiêu biểu | Đặc điểm |
|---|---|---|
| Tây Bắc – Đông Nam | Vùng Tây Bắc, Trường Sơn Bắc | Các dãy núi chạy song song theo hướng địa máng cổ từ Himalaya |
| Vòng cung | Vùng núi Đông Bắc, Trường Sơn Nam | Bốn cánh cung Sông Gâm, Ngân Sơn, Bắc Sơn, Đông Triều mở ra phía Bắc và Đông Bắc |
Ngoài hai hướng chủ đạo trên, địa hình còn có một số hướng khác nhưng chỉ trong phạm vi hẹp.
Địa hình mang tính chất nhiệt đới ẩm gió mùa và chịu tác động của con người
Khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa tác động mạnh mẽ đến bề mặt địa hình Việt Nam. Dưới điều kiện nóng ẩm mưa nhiều, địa hình bị cắt xẻ, xâm thực, phong hóa và xói mòn mạnh mẽ. Quá trình này diễn ra liên tục quanh năm.
Tính chất nhiệt đới ẩm gió mùa và bàn tay con người tạo nên hai nhóm dạng địa hình đặc trưng:
- Địa hình cacxta (karst) nhiệt đới độc đáo: Khí hậu nóng ẩm đẩy nhanh quá trình hòa tan và phá hủy đá vôi, tạo nên các hang động ngầm, suối cạn, thung khô và đồi đá vôi sót. Vịnh Hạ Long và động Phong Nha là những ví dụ tiêu biểu.
- Các dạng địa hình nhân tạo: Con người tác động tạo nên đô thị, hầm mỏ, hồ chứa nước, đê, đập, kênh mương và các công trình khác làm biến đổi bề mặt tự nhiên.
Rừng có vai trò rất quan trọng trong việc bảo vệ địa hình. Khi rừng bị chặt phá, mưa lũ dễ gây ra hiện tượng xói mòn, sạt lở đất và lũ quét, làm biến đổi địa hình nhanh chóng theo hướng tiêu cực.
Ảnh hưởng của địa hình đến khí hậu và đời sống
Đặc điểm địa hình chi phối trực tiếp đến sự phân hóa khí hậu và hoạt động sản xuất của người dân. Đây là kiến thức bổ sung giúp hiểu sâu hơn giá trị thực tiễn của địa hình nước ta.
Về khí hậu, độ cao và hướng núi tạo ra sự phân hóa rõ rệt. Theo quy luật đai cao, cứ lên cao 100m thì nhiệt độ giảm khoảng 0,6°C, nên vùng núi cao Tây Bắc có nhiệt độ trung bình năm dưới 18°C, mát mẻ quanh năm. Hướng Tây – Đông của dãy Hoành Sơn và Bạch Mã có tác dụng ngăn gió mùa Đông Bắc xuống phía Nam, khiến nhiệt độ phía Nam cao hơn phía Bắc.
Về đời sống và kinh tế, sự phân bố địa hình định hình cách con người sinh sống. Đồng bằng châu thổ sông Hồng và sông Cửu Long là vựa lúa lớn, tập trung dân cư đông đúc. Vùng đồi núi thuận lợi phát triển lâm nghiệp, cây công nghiệp và thủy điện nhờ độ dốc và nguồn nước dồi dào.
Phân biệt các khu vực địa hình chính của Việt Nam
Xem thêm : 1 tuần có bao nhiêu giờ? Cách tính số giờ trong tuần
Từ những đặc điểm chung, lãnh thổ Việt Nam được chia thành các khu vực địa hình lớn với đặc trưng riêng. Nắm được sự phân chia này giúp hình dung bức tranh địa hình tổng thể của cả nước.
Bảng dưới đây tổng hợp các khu vực địa hình chính:
| Khu vực | Đặc điểm nổi bật |
|---|---|
| Vùng núi Đông Bắc | Đồi núi thấp, nổi bật với bốn cánh cung mở về phía Bắc |
| Vùng núi Tây Bắc | Cao và đồ sộ nhất cả nước, có dãy Hoàng Liên Sơn với đỉnh Phan-xi-păng |
| Trường Sơn Bắc và Trường Sơn Nam | Kéo dài, có nhiều cao nguyên badan rộng lớn ở Tây Nguyên |
| Đồng bằng | Đồng bằng châu thổ (sông Hồng, sông Cửu Long) và đồng bằng ven biển miền Trung |
Sự đa dạng của các khu vực địa hình vừa tạo ra tiềm năng phát triển kinh tế phong phú, vừa đặt ra thách thức trong việc kết nối giao thông và phòng chống thiên tai giữa các vùng.
Câu hỏi thường gặp về đặc điểm địa hình nước ta
Đồi núi chiếm bao nhiêu phần trăm diện tích nước ta?
Đồi núi chiếm khoảng 3/4 (75%) diện tích lãnh thổ đất liền, đồng bằng chiếm 1/4.
Địa hình nước ta có mấy hướng chính?
Có hai hướng chính: Tây Bắc – Đông Nam và vòng cung, ngoài ra có một số hướng khác trong phạm vi hẹp.
Vì sao địa hình nước ta có nhiều bậc?
Do vận động Tân kiến tạo (tạo núi Himalaya) nâng cao và phân địa hình thành các bậc kế tiếp nhau.
Đỉnh núi cao nhất Việt Nam là gì?
Đỉnh Phan-xi-păng cao 3.143m thuộc dãy Hoàng Liên Sơn, được gọi là “nóc nhà Đông Dương”.
Tóm lại, địa hình nước ta mang ba đặc điểm chung: đồi núi chiếm phần lớn diện tích nhưng chủ yếu là đồi núi thấp, được Tân kiến tạo nâng lên thành nhiều bậc, và mang tính chất nhiệt đới ẩm gió mùa chịu tác động của con người. Những đặc điểm này không chỉ tạo nên sự đa dạng cảnh quan mà còn chi phối sâu sắc khí hậu, sông ngòi và hoạt động kinh tế – xã hội. Hiểu rõ đặc điểm địa hình là nền tảng để khai thác hợp lý tài nguyên và phòng chống thiên tai hiệu quả.
Nguồn: https://khoangcach.com
Danh mục: Kiến thức