Sinh học: Người da vàng thuộc chủng tộc gì?

12 phút đọc

Người da vàng thuộc chủng tộc Môn-gô-lô-it (Mongoloid), còn gọi là Đại chủng Á. Đây là một trong ba đại chủng chính của loài người theo phân loại nhân chủng học truyền thống, phân bố chủ yếu ở châu Á và chiếm khoảng 40% dân số thế giới. Người Việt Nam cũng thuộc chủng tộc này.

Người da vàng thuộc chủng tộc gì?

Người da vàng thuộc chủng tộc Môn-gô-lô-it (tiếng Anh: Mongoloid), hay còn gọi là Đại chủng Á, chủng da vàng, chủng phương Đông. Đây là một trong ba đại chủng lớn nhất của loài người theo cách phân loại nhân chủng học truyền thống.

Người da vàng thuộc chủng tộc gì
Người da vàng thuộc chủng tộc gì

Theo phân loại này, loài người được chia thành ba đại chủng dựa trên đặc điểm hình thái bên ngoài: Môn-gô-lô-it (người da vàng, chủ yếu ở châu Á), Nê-grô-it (Negroid, người da đen, tập trung ở châu Phi) và Ơ-rô-pê-ô-it (Caucasoid, người da trắng, phân bố chính ở châu Âu). Cơ sở phân loại dựa trên màu da, dạng tóc, hình dạng hộp sọ và một số đặc điểm sinh học di truyền bên ngoài.

Người Việt Nam, người Trung Quốc, người Nhật Bản, người Hàn Quốc cùng nhiều dân tộc Đông Nam Á đều thuộc chủng tộc Môn-gô-lô-it. Riêng người Việt được xếp vào tiểu chủng Môn-gô-lô-it phương Nam.

Đặc điểm hình thái của chủng tộc Môn-gô-lô-it

Chủng tộc Môn-gô-lô-it sở hữu nhóm đặc điểm hình thái đặc trưng, giúp phân biệt rõ với hai đại chủng còn lại. Những đặc điểm này được ghi nhận trong nhiều tài liệu nhân chủng học kinh điển.

  • Màu da: Vàng, dao động từ vàng nhạt, vàng thẫm đến nâu vàng, do hàm lượng melanin ở mức trung bình.
  • Tóc: Đen, thẳng, dày và cứng.
  • Mắt: Đen, thường có nếp gấp mí trên (mí mắt đơn, đuôi mắt hơi xếch).
  • Khuôn mặt: Khá phẳng, gốc mũi thấp, xương gò má cao và nổi bật.
  • Vóc dáng: Thường tầm thước, thân hình săn chắc.

Theo bộ bách khoa toàn thư tiếng Đức Meyers Konversations-Lexikon, đại chủng Mongoloid châu Á được mô tả với khuôn mặt phẳng, gốc mũi thấp, vòm má nổi bật, mí mắt phẳng, tóc đen dày và da nâu vàng. Nhiều đặc điểm này được cho là kết quả của quá trình thích nghi lâu dài với khí hậu lạnh và gió mạnh ở vùng phía Bắc châu Á.

Phân bố và các nhánh của Đại chủng Á

Chủng tộc Môn-gô-lô-it phân bố rộng khắp châu Á, một phần châu Mỹ (thổ dân bản địa) và khu vực Polynesia. Đây là đại chủng đông dân, chiếm khoảng 40% dân số toàn cầu.

Về mặt phân loại, đại chủng này thường được chia thành hai nhánh lớn dựa trên vùng cư trú và đặc điểm hình thể:

Nhánh Vùng phân bố Nhóm dân tộc tiêu biểu
Mongoloid phương Bắc Mông Cổ, Bắc Á, Đông Bắc Á Người Mông Cổ, người Mãn, người Hàn
Mongoloid phương Nam Đông Nam Á, Nam Trung Quốc Người Việt, người Thái, người Mã Lai

Người Việt Nam thuộc nhánh Mongoloid phương Nam, mang các đặc điểm hình thái thích nghi với khí hậu nhiệt đới nóng ẩm, khác đôi chút so với nhánh phương Bắc.

Nguồn gốc thuật ngữ và lịch sử phân loại chủng tộc

Thuật ngữ Mongoloid bắt nguồn từ tên dân tộc Mông Cổ. Học giả Christoph Meiners tại Đại học Göttingen (Đức) đưa thuật ngữ này vào hệ thống phân loại chủng tộc năm 1785.

Sau đó, nhà tự nhiên học Johann Friedrich Blumenbach phát triển thêm trong ấn bản năm 1795 của tác phẩm De generis humani varietate nativa. Học thuyết chia loài người thành ba đại chủng Caucasoid, Mongoloid và Negroid được hình thành từ những năm 1780 bởi các thành viên Trường phái Lịch sử Göttingen.

Cách gọi “chủng da vàng” cũng xuất hiện trong tác phẩm gây tranh cãi Tiểu luận về sự bất bình đẳng giữa các chủng tộc người (1853–1855) của Arthur de Gobineau, một công trình sau này bị giới khoa học bác bỏ vì mang tư tưởng phân biệt chủng tộc.

Quan điểm khoa học hiện đại về khái niệm chủng tộc

Nhân chủng học hiện đại xem cách phân loại ba đại chủng là một khái niệm mang tính lịch sử – xã hội, không phản ánh bản chất di truyền thực sự của con người. Ranh giới giữa các chủng tộc rất mờ nhạt và không có cơ sở sinh học rạch ròi.

Nhà sinh học Alan R. Templeton kết luận năm 2016 rằng, xét theo các tiêu chí sinh học dùng để xác định phân loài, chủng tộc không thực sự tồn tại ở loài người. Toàn bộ nhân loại có chung một nguồn gốc và khác biệt về ngoại hình chỉ là kết quả thích nghi với môi trường.

Các đặc điểm như màu da, dạng mắt hay hình dáng mũi có thể thay đổi dần qua di cư, hôn nhân giữa các nhóm người và thích nghi với điều kiện sống mới. Vì vậy, thuật ngữ “Mongoloid” ngày nay được coi là lỗi thời trong nghiên cứu nhân chủng học và ít được sử dụng chính thức.

Vì sao da người Môn-gô-lô-it có màu vàng?

Màu da của con người được quyết định bởi hàm lượng melanin — sắc tố quy định độ đậm nhạt của da. Người thuộc chủng Môn-gô-lô-it có hàm lượng melanin ở mức trung bình, tạo nên tông da vàng đặc trưng.

Người da đen (Nê-grô-it) có lượng melanin cao nhất, giúp bảo vệ da khỏi tia cực tím mạnh ở vùng nhiệt đới châu Phi. Người da trắng (Ơ-rô-pê-ô-it) có lượng melanin thấp, thích nghi với vùng khí hậu ôn đới ít nắng. Người da vàng nằm ở mức trung gian, phù hợp với điều kiện khí hậu đa dạng của châu Á.

Sự khác biệt về sắc tố da vì thế là kết quả của quá trình thích nghi tiến hóa với cường độ ánh nắng mặt trời ở từng khu vực, chứ không liên quan đến trí tuệ hay năng lực của bất kỳ nhóm người nào.

Phân biệt ba đại chủng chính của loài người

Để hình dung rõ vị trí của người da vàng, có thể đối chiếu ba đại chủng qua các đặc điểm hình thái và vùng phân bố chính. Bảng dưới đây tổng hợp những khác biệt cơ bản nhất.

Đại chủng Màu da Đặc điểm nổi bật Phân bố chính
Môn-gô-lô-it Vàng Tóc đen thẳng, mắt có nếp mí, mũi thấp Châu Á, châu Mỹ bản địa
Nê-grô-it Đen Tóc đen xoăn, mắt to, mũi rộng, môi dày Châu Phi
Ơ-rô-pê-ô-it Trắng Tóc nâu/vàng gợn sóng, mắt xanh/nâu, mũi cao Châu Âu, Tây Á

Điểm chung của cả ba đại chủng là đều thuộc cùng một loài Homo sapiens. Mọi khác biệt bề ngoài không tạo nên sự cao thấp về mặt sinh học hay trí tuệ giữa các nhóm người.

Câu hỏi thường gặp về người da vàng

Người Việt Nam thuộc chủng tộc nào?

Người Việt Nam thuộc chủng tộc Môn-gô-lô-it, cụ thể là tiểu chủng Môn-gô-lô-it phương Nam.

Chủng tộc Mongoloid chiếm bao nhiêu phần trăm dân số thế giới?

Chủng tộc Môn-gô-lô-it chiếm khoảng 40% dân số thế giới, là một trong những đại chủng đông dân nhất.

Thuật ngữ Mongoloid còn được dùng không?

Thuật ngữ này hiện bị coi là lỗi thời, ít dùng trong nhân chủng học hiện đại vì thiếu cơ sở sinh học.

Màu da vàng do yếu tố nào quyết định?

Màu da vàng do hàm lượng melanin ở mức trung bình trong da quyết định.

Tóm lại, người da vàng thuộc chủng tộc Môn-gô-lô-it (Đại chủng Á) — một trong ba đại chủng lớn của loài người theo phân loại nhân chủng học truyền thống, phân bố chủ yếu ở châu Á với các đặc điểm da vàng, tóc đen, mắt đen. Tuy nhiên, khoa học hiện đại nhấn mạnh rằng cách phân loại này chỉ mang tính lịch sử, và mọi nhóm người trên Trái Đất đều bình đẳng, chung một nguồn gốc chung.