Nhiều vật sau khi cọ xát có khả năng gì? Giải đáp

11 phút đọc

Nhiều vật sau khi cọ xát có khả năng hút các vật khác — đây là biểu hiện đặc trưng của hiện tượng nhiễm điện do cọ xát. Khi cọ xát, electron dịch chuyển giữa hai vật, khiến chúng mang điện tích và tác dụng lực lên các vật nhẹ xung quanh như vụn giấy, sợi tóc, vụn nilông.

Nhiều vật sau khi cọ xát có khả năng gì?

Nhiều vật sau khi cọ xát có khả năng hút các vật khác. Đây là đáp án chính xác theo chương trình Vật lý lớp 7, Bài 17: Sự nhiễm điện do cọ xát. Vật có tính chất này được gọi là vật nhiễm điện hay vật mang điện tích.

Nhiều vật sau khi cọ xát có khả năng gì
Nhiều vật sau khi cọ xát có khả năng gì

Ngoài khả năng hút, vật nhiễm điện còn có thể làm sáng bóng đèn của bút thử điện và phóng tia lửa điện sang vật khác trong điều kiện thích hợp. Theo tài liệu Khoa học tự nhiên của Bộ Giáo dục và Đào tạo, vật nhiễm điện là vật có khả năng hút các vật khác hoặc phóng tia lửa điện sang các vật khác.

Cơ chế nhiễm điện do cọ xát

Nguyên nhân khiến vật cọ xát có khả năng hút vật khác nằm ở cấu tạo nguyên tử và sự dịch chuyển của electron. Mỗi nguyên tử gồm hạt nhân mang điện tích dương ở trung tâm và các electron mang điện tích âm chuyển động xung quanh.

Ở trạng thái bình thường, tổng điện tích âm của electron cân bằng đúng bằng điện tích dương của hạt nhân, nên vật trung hòa về điện. Khi hai vật cọ xát, một số electron dịch chuyển từ vật này sang vật kia.

Kết quả là một vật thừa electron nên nhiễm điện âm, vật còn lại thiếu electron nên nhiễm điện dương. Cả hai vật đều mang điện tích và có khả năng tác dụng lực hút lên các vật nhẹ ở gần.

Hai biểu hiện nhận biết vật nhiễm điện

Để xác định một vật đã nhiễm điện hay chưa, chương trình Vật lý 7 nêu hai biểu hiện đặc trưng. Đây là hai dấu hiệu cơ bản giúp phân biệt vật mang điện tích với vật trung hòa.

  • Hút các vật nhẹ: Vật nhiễm điện hút được vụn giấy, sợi tóc, vụn nilông, quả cầu xốp khi đưa lại gần.
  • Làm sáng bút thử điện: Chạm vật nhiễm điện vào đầu bút thử điện, bóng đèn trong bút lóe sáng do có dòng điện.

Chỉ cần một trong hai biểu hiện trên xuất hiện là đủ kết luận vật đã bị nhiễm điện. Trong thực hành, cách hút vụn giấy thường được dùng vì đơn giản và dễ quan sát.

Ví dụ nhiễm điện do cọ xát trong đời sống

Hiện tượng nhiễm điện do cọ xát xuất hiện phổ biến quanh ta. Bảng dưới đây tổng hợp các trường hợp thường gặp và vật bị nhiễm điện tương ứng.

Hiện tượng Vật cọ xát Kết quả
Chải tóc ngày hanh khô Lược nhựa với tóc Lược hút và kéo thẳng sợi tóc
Lau màn hình tivi bằng khăn khô Khăn với màn hình Màn hình nhiễm điện, hút bụi
Cánh quạt quay lâu Cánh quạt với không khí Mép cánh quạt bám nhiều bụi
Cởi áo len ngày khô Áo len với áo trong Xuất hiện tia lửa điện, tiếng lách tách

Những ví dụ trên cho thấy vật nhựa, vải và thủy tinh rất dễ nhiễm điện khi cọ xát trong điều kiện thời tiết khô ráo. Độ ẩm không khí thấp giúp điện tích tồn tại lâu hơn trên vật.

Phân biệt vật dễ nhiễm điện và vật không nhiễm điện

Không phải vật nào cọ xát cũng biểu hiện rõ khả năng hút. Việc so sánh giữa các vật liệu giúp hiểu rõ vì sao thí nghiệm với thước nhựa lại dễ thành công hơn với vật kim loại.

Các vật như bút bi vỏ nhựa, lược nhựa, thước nhựa, thanh thủy tinh dễ nhiễm điện và giữ điện tích tốt sau khi cọ xát. Đây là các vật liệu cách điện, electron tích tụ tại chỗ nên khả năng hút thể hiện rõ.

Ngược lại, bút chì vỏ gỗ và lưỡi kéo kim loại khó biểu hiện nhiễm điện. Kim loại dẫn điện tốt, điện tích truyền qua tay người xuống đất nên không tích tụ đủ để hút vụn giấy.

Ứng dụng và tác hại của nhiễm điện do cọ xát

Hiện tượng nhiễm điện do cọ xát không chỉ là kiến thức lý thuyết mà còn có nhiều ý nghĩa thực tiễn. Con người vừa tận dụng vừa phải phòng tránh hiện tượng này trong sản xuất và đời sống.

Trong công nghiệp, nguyên lý nhiễm điện được ứng dụng ở máy lọc bụi tĩnh điện, sơn tĩnh điện và máy photocopy. Tại các nhà máy dệt, người ta đặt tấm kim loại nhiễm điện trên tường để hút bụi bông, giảm hiện tượng sợi vải chập dính.

Về mặt tác hại, điện tích tích tụ trên vật liệu dễ cháy có thể sinh tia lửa điện gây nguy hiểm tại kho xăng dầu hoặc xưởng hóa chất. Vì vậy, xe chở nhiên liệu thường có dây xích tiếp đất để thoát điện tích an toàn.

Mối liên hệ với hiện tượng sấm sét trong tự nhiên

Nhiễm điện do cọ xát còn giải thích một hiện tượng thiên nhiên quen thuộc là sấm sét. Đây là kiến thức mở rộng giúp thấy rõ quy mô của hiện tượng nhiễm điện ngoài phòng thí nghiệm.

Khi các giọt nước và luồng không khí bốc lên cọ xát mạnh, những đám mây dông bị nhiễm điện trái dấu. Lúc hai đám mây tích điện trái dấu lại gần nhau, giữa chúng xảy ra hiện tượng phóng tia lửa điện tạo thành tia chớp.

Vài giây sau tia chớp, ta mới nghe tiếng nổ là sấm, do tốc độ ánh sáng lớn hơn tốc độ âm thanh nên mắt thấy chớp trước khi tai nghe sấm. Đây chính là hiện tượng nhiễm điện do cọ xát ở quy mô rất lớn trong khí quyển.

Câu hỏi thường gặp về nhiều vật sau khi cọ xát

Nhiều vật sau khi cọ xát có khả năng hút hay đẩy?

Có khả năng hút các vật khác. Đây là đáp án đúng theo Vật lý 7.

Vật nhiễm điện còn được gọi là gì?

Vật nhiễm điện còn được gọi là vật mang điện tích.

Vì sao vật cọ xát lại nhiễm điện?

Do electron dịch chuyển giữa hai vật khi cọ xát, làm chúng mất cân bằng điện tích.

Vật kim loại cầm tay có nhiễm điện khi cọ xát không?

Khó biểu hiện, vì kim loại dẫn điện tích qua tay xuống đất, không tích tụ đủ.

Tóm lại, nhiều vật sau khi cọ xát có khả năng hút các vật khác và có thể làm sáng bóng đèn bút thử điện. Bản chất của hiện tượng là sự dịch chuyển electron làm vật mất cân bằng điện tích, trở thành vật nhiễm điện. Nắm vững kiến thức này giúp học sinh giải thích được nhiều hiện tượng quen thuộc như chải tóc bị hút, bụi bám cánh quạt hay sấm sét trên bầu trời.