Những sinh vật có thể quang hợp gồm ba nhóm chính: thực vật, tảo và một số vi khuẩn quang hợp (điển hình là vi khuẩn lam). Điểm chung của chúng là đều chứa sắc tố quang hợp như diệp lục hoặc khuẩn diệp lục, giúp hấp thụ ánh sáng để tạo chất hữu cơ. Ngoài ba nhóm này, khoa học còn ghi nhận vài loài động vật đặc biệt có khả năng quang hợp nhờ “mượn” lục lạp.
Những sinh vật nào có thể quang hợp?
Trong toàn bộ sinh giới, chỉ những sinh vật sở hữu sắc tố quang hợp mới thực hiện được quá trình quang hợp. Chúng được gọi chung là sinh vật quang tự dưỡng (photoautotroph), nghĩa là tự tạo thức ăn nhờ năng lượng ánh sáng.
Bạn đang xem: Những sinh vật nào có thể quang hợp? Giải đáp sinh học

Ba nhóm sinh vật quang hợp chính bao gồm:
- Thực vật: Nhóm quang hợp phổ biến và dễ nhận biết nhất, từ rêu, dương xỉ đến cây thân gỗ. Chúng chứa diệp lục trong lục lạp ở lá và các phần thân xanh.
- Tảo: Sinh vật quang hợp sống chủ yếu trong nước, gồm tảo đơn bào và tảo đa bào như tảo lục, tảo nâu, tảo đỏ.
- Vi khuẩn quang hợp: Chủ yếu là vi khuẩn lam (cyanobacteria) sinh oxy, cùng một số vi khuẩn quang hợp không sinh oxy dùng khuẩn diệp lục.
Như vậy, câu trả lời không chỉ giới hạn ở “cây xanh” như nhiều người vẫn nghĩ, mà trải rộng khắp cả ba giới lớn của sinh vật quang tự dưỡng.
Thực vật — nhóm quang hợp phổ biến nhất
Thực vật là nhóm sinh vật quang hợp quen thuộc và hiệu quả bậc nhất trên cạn. Chúng sử dụng lá chứa hàng loạt tế bào có lục lạp để hấp thụ ánh sáng mặt trời, chuyển hóa CO₂ và nước thành glucose, đồng thời giải phóng oxy.
Phương trình tổng quát của quang hợp ở thực vật được viết là: 6CO₂ + 6H₂O + ánh sáng → C₆H₁₂O₆ + 6O₂. Nhờ phản ứng này, thực vật vừa nuôi chính mình, vừa cung cấp năng lượng cho gần như toàn bộ chuỗi thức ăn trên cạn.
Một điểm thú vị là ngay cả cây có lá tiêu biến vẫn quang hợp được. Ví dụ cây xương rồng có lá biến thành gai, nhưng thân màu xanh chứa lục lạp sẽ thay lá đảm nhận chức năng quang hợp.
Tảo và vi khuẩn lam — cỗ máy quang hợp của đại dương
Nếu thực vật thống trị quang hợp trên cạn, thì tảo và vi khuẩn lam mới là lực lượng chính dưới nước. Dù kích thước nhỏ bé, chúng đóng góp phần lớn lượng oxy cho khí quyển và là mắt xích đầu tiên của chuỗi thức ăn thủy sinh.
Xem thêm : Vai trò của khoa học tự nhiên trong cuộc sống là gì?
Riêng vi khuẩn lam có vai trò đặc biệt quan trọng. Theo phát hiện năm 1986, chi vi khuẩn lam biển Prochlorococcus chiếm khoảng 50% khả năng quang hợp của đại dương. Đây là một trong những sinh vật quang hợp nhỏ nhất nhưng phổ biến nhất hành tinh.
Bảng dưới đây so sánh nhanh ba nhóm sinh vật quang hợp chính:
| Nhóm sinh vật | Sắc tố quang hợp | Môi trường sống chính |
|---|---|---|
| Thực vật | Diệp lục (trong lục lạp) | Trên cạn, một phần dưới nước |
| Tảo | Diệp lục, sắc tố phụ | Nước ngọt, nước mặn |
| Vi khuẩn lam | Diệp lục (không có lục lạp thật) | Nước, đất ẩm, môi trường cực đoan |
Sên biển Elysia chlorotica — động vật hiếm hoi biết quang hợp
Thông thường, động vật không quang hợp vì thiếu sắc tố quang hợp. Tuy nhiên, khoa học đã ghi nhận trường hợp ngoại lệ đặc biệt: loài sên biển Elysia chlorotica, còn gọi là “sên mặt trời”.
Loài sên này sinh sống ở vùng đầm lầy nước mặn dọc bờ Đông Hoa Kỳ và Canada, thân dài khoảng 2–6 cm và có hình dáng giống chiếc lá. Điểm đặc biệt là chúng có khả năng quang hợp thực sự — điều cực kỳ hiếm ở giới động vật.
Bí quyết nằm ở hiện tượng kleptoplasty (đánh cắp lục lạp). Sên ăn tảo Vaucheria litorea, giữ lại nguyên vẹn lục lạp và đưa vào tế bào ruột. Nhờ đó, lục lạp tiếp tục quang hợp bên trong cơ thể sên, giúp nó tồn tại nhiều tháng mà không cần ăn thêm.
Sắc tố quang hợp — yếu tố quyết định khả năng quang hợp
Điều làm nên khác biệt giữa sinh vật quang hợp và không quang hợp chính là sắc tố quang hợp. Đây là yếu tố nền tảng giúp giải thích vì sao chỉ một số nhóm sinh vật có được khả năng này.
Theo Wikipedia tiếng Việt, sinh vật quang tự dưỡng sử dụng chlorophyll (ở thực vật, tảo, vi khuẩn lam) hoặc bacteriochlorophyll (ở vi khuẩn quang hợp không sinh oxy) để chuyển năng lượng ánh sáng thành năng lượng hóa học.
Có thể phân biệt hai kiểu quang hợp theo sản phẩm phụ:
- Quang hợp sinh oxy: Diễn ra ở thực vật, tảo và vi khuẩn lam. Nước bị phân tách, giải phóng khí oxy ra môi trường.
- Quang hợp không sinh oxy: Ở một số vi khuẩn dùng khuẩn diệp lục, không tạo ra oxy mà dùng nguồn cho electron khác như hydro sunfua.
Vai trò của sinh vật quang hợp với sự sống Trái Đất
Xem thêm : 1/4 hecta bằng bao nhiêu mét vuông? Cách đổi nhanh
Sinh vật quang hợp không chỉ tự nuôi mình mà còn duy trì sự sống cho toàn bộ hành tinh. Bầu khí quyển giàu oxy ngày nay là sản phẩm của hàng tỷ năm quang hợp.
Theo các tài liệu khoa học, hoạt động quang hợp của vi khuẩn lam bắt đầu từ khoảng 3,5 tỷ năm trước đã từng bước làm giàu oxy cho khí quyển. Quá trình này tạo điều kiện cho hô hấp hiếu khí và sự tiến hóa của các sinh vật phức tạp hơn.
Ngày nay, vai trò của nhóm sinh vật này thể hiện ở ba khía cạnh cốt lõi:
- Cung cấp oxy cho khí quyển và đại dương.
- Là nền tảng của hầu hết chuỗi thức ăn trên cạn và dưới nước.
- Hấp thụ CO₂, góp phần điều hòa khí hậu toàn cầu.
Câu hỏi thường gặp về những sinh vật có thể quang hợp
Động vật có quang hợp được không?
Hầu như không. Chỉ vài loài đặc biệt như sên biển Elysia chlorotica quang hợp được nhờ đánh cắp lục lạp từ tảo.
Nấm có quang hợp không?
Không. Nấm không có diệp lục nên sống dị dưỡng, hấp thụ chất hữu cơ từ môi trường.
Vi khuẩn lam có phải là tảo không?
Không. Vi khuẩn lam là vi khuẩn nhân sơ, dù thường bị gọi nhầm là “tảo lam”.
Cây xương rồng có quang hợp được không?
Có. Lá biến thành gai nhưng thân xanh chứa lục lạp vẫn đảm nhận việc quang hợp.
Tóm lại, những sinh vật có thể quang hợp gồm ba nhóm chính là thực vật, tảo và vi khuẩn quang hợp, cùng vài ngoại lệ hiếm như sên biển đánh cắp lục lạp. Điểm chung của tất cả là sở hữu sắc tố quang hợp giúp biến ánh sáng thành sự sống. Chính nhóm sinh vật này đã tạo nên bầu khí quyển giàu oxy và duy trì mọi chuỗi thức ăn trên Trái Đất suốt hàng tỷ năm qua.
Nguồn: https://khoangcach.com
Danh mục: Kiến thức