Tế bào sinh dưỡng là tên gọi chung của mọi tế bào trong cơ thể sinh vật đa bào, ngoại trừ tế bào mầm, tế bào sinh dục và tế bào gốc. Còn được gọi là tế bào soma, nhóm tế bào này mang bộ nhiễm sắc thể lưỡng bội 2n, chỉ nguyên phân và không tạo giao tử.
Tế bào sinh dưỡng là gì?
Tế bào sinh dưỡng (tiếng Anh: somatic cell, còn gọi là tế bào soma hay tế bào xôma) là bất kỳ tế bào nào của cơ thể sinh vật đa bào không tham gia vào quá trình sinh sản. Theo Wikipedia, đặc điểm cơ bản của loại tế bào này là không phát sinh được giao tử và ở sinh vật lưỡng bội thường mang bộ nhiễm sắc thể tồn tại thành từng cặp, ký hiệu 2n.
Bạn đang xem: Tế bào sinh dưỡng là gì? Khái niệm và đặc điểm

Nhóm tế bào này không bao gồm tế bào mầm, tế bào sinh dục và tế bào gốc phôi. Trong mọi cơ thể đa bào, dù là động vật, thực vật hay nấm, phần lớn các mô và cơ quan đều được cấu tạo từ tế bào sinh dưỡng. Vì chỉ đảm nhiệm chức năng sinh dưỡng, không phải chức năng sinh sản, chúng mang tên gọi này.
Cơ thể người được tạo thành từ khoảng 60–100 nghìn tỷ tế bào, chia thành hai loại chính là tế bào sinh dưỡng và tế bào mầm. Tế bào sinh dưỡng chiếm số lượng áp đảo, đảm nhiệm tăng trưởng, phát triển, tái tạo và duy trì các mô của cơ thể.
Đặc điểm nổi bật của tế bào sinh dưỡng
Tế bào sinh dưỡng có ba đặc điểm cốt lõi giúp phân biệt với các loại tế bào khác trong cơ thể:
- Bản chất lưỡng bội (2n): Tế bào soma mang hai bộ nhiễm sắc thể, một bộ từ mẹ và một bộ từ cha. Ở người, mỗi tế bào sinh dưỡng chứa 46 nhiễm sắc thể sắp xếp thành 23 cặp, gồm 22 cặp nhiễm sắc thể thường và 1 cặp nhiễm sắc thể giới tính.
- Chỉ có khả năng nguyên phân: Hơn 100 năm trước, giới khoa học đã xác định tế bào soma chỉ nguyên phân, trong khi tế bào sinh dục mới giảm phân để phát sinh giao tử. Qua nguyên phân, một tế bào mẹ tạo ra hai tế bào con giống hệt nhau về mặt di truyền.
- Chức năng đa dạng, đã biệt hóa: Tế bào sinh dưỡng biệt hóa thành nhiều loại khác nhau tùy vị trí và vai trò, thực hiện các nhiệm vụ chuyên biệt tại từng khu vực trong cơ thể.
Chính khả năng nguyên phân giống hệt tế bào mẹ là cơ sở đảm bảo sự tăng trưởng và tái tạo mô ổn định của cơ thể sinh vật.
Phân biệt tế bào sinh dưỡng và tế bào sinh dục
Nhiều người nhầm lẫn hai nhóm tế bào này, nhưng chúng khác nhau về bộ nhiễm sắc thể, cách phân chia và chức năng. Bảng dưới đây tổng hợp những khác biệt cốt lõi:
| Tiêu chí | Tế bào sinh dưỡng (soma) | Tế bào sinh dục (giao tử) |
|---|---|---|
| Bộ nhiễm sắc thể | Lưỡng bội 2n (người: 46 NST) | Đơn bội n (người: 23 NST) |
| Hình thức phân chia | Nguyên phân | Giảm phân |
| Khả năng tạo giao tử | Không | Có |
| Số lượng trong cơ thể | Chiếm đa số | Chiếm thiểu số, tập trung ở cơ quan sinh dục |
| Vai trò | Cấu tạo mô, cơ quan, duy trì sự sống | Truyền thông tin di truyền qua sinh sản |
Một điểm thú vị: bản thân các cơ quan sinh sản như ống dẫn tinh, ống dẫn trứng lại được cấu tạo từ tế bào sinh dưỡng, chứ không phải tế bào sinh dục.
Các loại tế bào sinh dưỡng trong cơ thể
Xem thêm : Thác nào nằm trên biên giới giữa Mỹ và Canada? Giải đáp
Tế bào sinh dưỡng cấu thành hầu hết các mô và cơ quan, tạo nên cấu trúc chính và thực hiện những nhiệm vụ cụ thể tại vị trí của chúng. Một số loại tiêu biểu gồm:
- Tế bào da: Bảo vệ cơ thể, hình thành lớp biểu bì, tóc, móng.
- Tế bào cơ: Tạo lực co giãn cho vận động và hoạt động của các cơ quan.
- Tế bào thần kinh: Dẫn truyền tín hiệu, điều khiển hoạt động cơ thể.
- Tế bào máu: Vận chuyển oxy, tham gia miễn dịch và đông máu.
- Tế bào xương: Nâng đỡ khung cơ thể và dự trữ khoáng chất.
Đa số tế bào sinh dưỡng đã biệt hóa nên chỉ có khả năng nguyên phân giới hạn. Khi chúng chết đi, cơ thể cần nguồn thay thế từ các tế bào có khả năng phân chia và biệt hóa, tiêu biểu là tế bào gốc.
Ứng dụng của tế bào sinh dưỡng trong khoa học
Dựa trên đặc điểm của tế bào sinh dưỡng, giới khoa học đã phát triển nhiều ứng dụng thiết thực trong y học và nông nghiệp. Một trong những kỹ thuật nổi bật là lai tế bào sinh dưỡng.
Lai tế bào sinh dưỡng là phương pháp dung hợp hai tế bào trần của hai loài khác nhau, tạo ra tế bào lai chứa hệ gen của cả hai loài. Người ta dùng các chất xúc tác như virus Sendai đã giảm hoạt tính, xung điện cao áp hoặc polyethylene glycol tác động lên màng tế bào như chất kết dính để kích thích dung hợp.
Tế bào lai mang bộ nhiễm sắc thể lưỡng bội của cả hai tế bào ban đầu, sau đó được nuôi cấy trong môi trường dinh dưỡng nhân tạo để phát triển thành cây lai đưa vào sản xuất. Phương pháp này giúp tạo giống mới mang đặc điểm của cả hai loài mà lai hữu tính thông thường không thực hiện được.
Vai trò của tế bào sinh dưỡng ở thực vật
Ở thực vật, tế bào sinh dưỡng cấu thành hầu hết các bộ phận của cây, đóng vai trò then chốt trong sinh trưởng và nuôi sống cơ thể thực vật. Chúng tạo nên rễ, thân, lá, cành và các cơ quan sinh dưỡng khác.
Điểm đặc biệt là ngay cả hoa — cơ quan gắn với sinh sản — phần lớn cấu trúc vẫn được tạo thành từ tế bào sinh dưỡng. Chỉ riêng lá noãn, tiểu bào tử trong bầu nhụy và bao phấn mới được hình thành từ tế bào mầm.
Nhờ khả năng nguyên phân và biệt hóa, tế bào sinh dưỡng thực vật là nền tảng cho các kỹ thuật nhân giống vô tính in vitro. Từ một mẫu mô nhỏ, người ta có thể nuôi cấy mô sẹo rồi tái sinh thành cây hoàn chỉnh, phục vụ nhân giống hàng loạt cây trồng.
Bộ nhiễm sắc thể lưỡng bội 2n — kiến thức nền tảng
Xem thêm : Đố vui: Cái gì bạn có thể bẻ gãy mà không cần chạm vào?
Để hiểu sâu về tế bào sinh dưỡng, cần nắm khái niệm bộ nhiễm sắc thể lưỡng bội, vì đây là dấu hiệu nhận diện đặc trưng của nhóm tế bào này. Bộ nhiễm sắc thể lưỡng bội (ký hiệu 2n) tồn tại trong nhân của các tế bào sinh dưỡng, tế bào sinh dục sơ khai và hợp tử.
Bộ 2n chứa các cặp nhiễm sắc thể tương đồng, mỗi cặp gồm hai chiếc có nguồn gốc từ bố và mẹ, nên số lượng luôn là số chẵn. Ví dụ, ở người 2n = 46, tức mỗi tế bào sinh dưỡng chứa 23 cặp nhiễm sắc thể tương đồng.
Ngược lại, bộ nhiễm sắc thể đơn bội (n) chỉ chứa một nhiễm sắc thể của mỗi cặp tương đồng, có số lượng bằng một nửa bộ lưỡng bội. Bộ đơn bội tồn tại trong giao tử — sản phẩm của quá trình giảm phân ở tế bào sinh dục. Chính sự kết hợp giữa nguyên phân, giảm phân và thụ tinh đã duy trì bộ nhiễm sắc thể đặc trưng, ổn định của loài qua các thế hệ.
Câu hỏi thường gặp về tế bào sinh dưỡng
Tế bào sinh dưỡng còn gọi là gì?
Còn gọi là tế bào soma hoặc tế bào xôma, tiếng Anh là somatic cell.
Tế bào sinh dưỡng ở người có bao nhiêu nhiễm sắc thể?
Có 46 nhiễm sắc thể, xếp thành 23 cặp (2n = 46).
Tế bào sinh dưỡng phân chia bằng hình thức nào?
Chỉ phân chia bằng nguyên phân, không giảm phân.
Tế bào sinh dưỡng có tạo ra giao tử không?
Không. Chỉ tế bào sinh dục mới phát sinh giao tử qua giảm phân.
Tế bào sinh dưỡng là nền tảng cấu tạo nên phần lớn cơ thể sinh vật đa bào, đảm nhiệm việc xây dựng mô, duy trì hoạt động sống và tái tạo cơ thể. Với đặc trưng lưỡng bội 2n, chỉ nguyên phân và không tạo giao tử, nhóm tế bào này vừa là kiến thức sinh học nền tảng, vừa mở ra nhiều ứng dụng giá trị trong y học và nông nghiệp hiện đại như lai tế bào và nhân giống vô tính.
Nguồn: https://khoangcach.com
Danh mục: Kiến thức