Vua Minh Trị đã thực hiện biện pháp gì để đào tạo nhân tài?

11 phút đọc

Vua Minh Trị đã thực hiện biện pháp cử học sinh đi du học phương Tây để đào tạo nhân tài. Đây là chính sách cốt lõi trong cuộc Duy tân Minh Trị (1868–1912), giúp Nhật Bản tiếp thu trực tiếp khoa học – kỹ thuật châu Âu, Mỹ và tạo nền tảng nhân lực cho công cuộc hiện đại hóa đất nước.

Vua Minh Trị đã thực hiện biện pháp gì để đào tạo nhân tài?

Vua Minh Trị đã thực hiện biện pháp cử học sinh đi du học phương Tây để đào tạo nhân tài. Đây chính là đáp án A trong câu hỏi trắc nghiệm Lịch sử lớp 8, Bài 12: Nhật Bản giữa thế kỉ XIX – đầu thế kỉ XX.

Vua Minh Trị đã thực hiện biện pháp gì để đào tạo nhân tài
Vua Minh Trị đã thực hiện biện pháp gì để đào tạo nhân tài

Thiên hoàng Minh Trị chọn giải pháp gửi người tài ra nước ngoài vì đây là cách nhanh và trực tiếp nhất để nắm bắt tri thức tiên tiến. Lưu học sinh sau khi học xong sẽ trở về nước làm việc trong bộ máy nhà nước, giảng dạy hoặc đào tạo lại thế hệ kế tiếp.

Tuy nhiên, chính sách đào tạo nhân tài của Minh Trị không dừng ở một biện pháp duy nhất. Nhà vua triển khai đồng thời nhiều hướng, tạo thành một hệ thống đào tạo nhân lực toàn diện chưa từng có tiền lệ ở châu Á đương thời.

Vì sao Minh Trị chọn cử học sinh du học làm biện pháp then chốt?

Việc cử học sinh du học được xem là biện pháp cơ bản và lâu dài nhất trong công cuộc đào tạo nhân tài. Lý do nằm ở tính hiệu quả trực tiếp và khả năng nhân rộng tri thức về sau.

Theo nghiên cứu của PGS.TS Nguyễn Tiến Lực (Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TP.HCM), chỉ có việc gửi học sinh ra nước ngoài du học mới là chính sách cơ bản và lâu dài để đào tạo nguồn nhân lực cho công cuộc duy tân.

Đây là cách trực tiếp tiếp thu khoa học và kỹ thuật phương Tây. Lưu học sinh sau khi về nước vừa làm việc, vừa trở thành lực lượng nòng cốt đào tạo thế hệ nhân tài tiếp theo cho Nhật Bản.

Các biện pháp đào tạo nhân tài khác trong Duy tân Minh Trị

Bên cạnh việc cử học sinh du học, chính quyền Minh Trị còn thực hiện nhiều biện pháp bổ trợ nhằm xây dựng nền tảng nhân lực bền vững. Các chính sách này bổ sung cho nhau, tạo thành hệ thống giáo dục hoàn chỉnh.

  • Giáo dục bắt buộc: Thiên hoàng ban hành chính sách phổ cập giáo dục, xóa nạn mù chữ, tạo mặt bằng dân trí chung cho toàn xã hội.
  • Mời chuyên gia nước ngoài: Nhật Bản thuê giáo sư, kỹ sư, cố vấn nước ngoài về giảng dạy và tư vấn cho các trường trọng điểm.
  • Thành lập đại học hiện đại: Đại học Đế quốc Tokyo (nay là Đại học Tokyo) ra đời, trở thành trung tâm đào tạo tri thức và văn hóa phương Tây.
  • Cải tổ hệ thống giáo dục trong nước: Khắc phục sự manh mún, phân tán của nền giáo dục Nho giáo cũ, xây dựng chương trình học thống nhất.

Sự kết hợp giữa du học và cải cách trong nước giúp Nhật Bản vừa tiếp thu tri thức bên ngoài, vừa xây dựng năng lực đào tạo nội tại lâu dài.

Lưu học sinh Nhật Bản được cử đi những nước nào?

Lưu học sinh thời Minh Trị được cử tới nhiều cường quốc phương Tây có thế mạnh khác nhau về khoa học và kỹ thuật. Điểm đến phụ thuộc vào lĩnh vực chuyên môn mà Nhật Bản muốn tiếp thu.

Đức là điểm đến chiếm ưu thế đối với nhóm học bổng nhà nước. Theo tổng hợp tư liệu lịch sử, gần 70% lưu học sinh học bổng nhà nước được gửi sang Đức, đặc biệt trong các ngành y học, quân sự và khoa học kỹ thuật.

Quốc gia Lĩnh vực Nhật Bản chú trọng học hỏi
Đức Y học, quân sự, khoa học kỹ thuật, hành chính
Anh Hải quân, công nghiệp, đóng tàu
Pháp Luật pháp, quân sự lục quân
Mỹ Giáo dục, nông nghiệp, kinh tế

Riêng với du học Mỹ, giao thông thuận lợi hơn và nền học thuật khai phóng, tự do khiến nhiều học sinh Nhật lựa chọn. Năm 1875, Bộ Giáo dục Nhật ban hành Quy chế cho vay tiền đi lưu học nhằm mở rộng cơ hội du học.

Sứ đoàn Iwakura và tác động đến chính sách đào tạo nhân tài

Sứ đoàn Iwakura là chuyến khảo sát phương Tây quy mô lớn, đặt nền móng cho định hướng giáo dục và đào tạo nhân tài của Nhật Bản. Đây là kiến thức nền quan trọng giúp hiểu rõ hơn về biện pháp cử người đi học.

Từ năm 1871 đến 1873, sứ đoàn do Iwakura Tomomi dẫn đầu đưa nhiều quan chức lãnh đạo cấp cao ra nước ngoài khảo sát tình hình các nước Âu – Mỹ. Đây không đơn thuần là chuyến ngoại giao mà còn là cuộc “du học” của tầng lớp lãnh đạo.

Sau chuyến đi, nhà nước Minh Trị đưa ra nhiều quyết định cải cách mang tính lịch sử, trong đó nhấn mạnh vị thế của giáo dục và đề cao phát triển nội lực. Chính sứ đoàn này đã trực tiếp thúc đẩy chủ trương thuê chuyên gia nước ngoài và mở rộng du học ra thế giới.

Bối cảnh lịch sử của cuộc Duy tân Minh Trị

Cuộc Duy tân Minh Trị ra đời trong bối cảnh Nhật Bản đứng trước nguy cơ bị các nước phương Tây xâm lược. Hiểu bối cảnh này giúp lý giải vì sao đào tạo nhân tài trở thành ưu tiên hàng đầu.

Giữa thế kỷ XIX, chế độ phong kiến Nhật Bản khủng hoảng trầm trọng, trong khi các nước tư bản phương Tây liên tục gây sức ép “mở cửa”. Trước tình thế đó, giai cấp thống trị Nhật sớm nhận thức vai trò của cải cách và mạnh dạn tiến hành canh tân đất nước.

Cuộc Duy tân chính thức bắt đầu vào tháng 1 năm 1868 và kéo dài đến năm 1912, đặt theo niên hiệu Thiên hoàng Minh Trị (Meiji). Đây là cuộc cải cách toàn diện trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, quân sự, giáo dục và xã hội.

Nhờ chú trọng đào tạo nhân tài và cải cách đồng bộ, chỉ trong khoảng 30 năm, Nhật Bản đã chuyển từ một quốc gia phong kiến sang cường quốc hiện đại, thoát khỏi nguy cơ bị xâm lược và sánh ngang các nước tư bản phương Tây.

Câu hỏi thường gặp về biện pháp đào tạo nhân tài của vua Minh Trị

Vua Minh Trị đã thực hiện biện pháp gì để đào tạo nhân tài?

Cử học sinh đi du học phương Tây — đây là đáp án đúng (A) trong Lịch sử lớp 8.

Duy tân Minh Trị diễn ra trong thời gian nào?

Từ tháng 1 năm 1868 đến năm 1912, gắn với niên hiệu Thiên hoàng Minh Trị.

Lưu học sinh Nhật Bản chủ yếu được gửi sang nước nào?

Chủ yếu là Đức, chiếm gần 70% học bổng nhà nước; tiếp theo là Anh, Pháp và Mỹ.

Ngoài du học, Minh Trị còn đào tạo nhân tài bằng cách nào?

Giáo dục bắt buộc, mời chuyên gia nước ngoài và thành lập Đại học Đế quốc Tokyo.

Tóm lại, biện pháp cử học sinh đi du học phương Tây là trọng tâm trong chính sách đào tạo nhân tài của vua Minh Trị. Tuy nhiên, thành công thực sự đến từ một hệ thống cải cách giáo dục toàn diện: cải tổ giáo dục trong nước, mời chuyên gia nước ngoài và thi hành giáo dục bắt buộc. Chính tầm nhìn coi trọng con người này đã đưa Nhật Bản vươn lên thành cường quốc, để lại bài học giá trị về vai trò của giáo dục và nhân tài trong công cuộc phát triển đất nước.