Khi tế bào khí khổng no nước thì thành mỏng căng ra, kéo theo thành dày cong theo, làm khí khổng mở ra. Đây là cơ chế đóng mở khí khổng theo chương trình Sinh học 11, giúp cây điều tiết thoát hơi nước và trao đổi khí phục vụ quang hợp.
Khi tế bào khí khổng no nước thì điều gì xảy ra?
Khi tế bào khí khổng no nước thì thành mỏng phía ngoài căng ra, kéo theo thành dày phía trong cong theo, làm khí khổng mở rộng. Đây là đáp án chuẩn trong Sinh học 11, Bài 3 — Thoát hơi nước.
Bạn đang xem: Khi tế bào khí khổng no nước thì điều gì xảy ra?

Mỗi khí khổng gồm hai tế bào hình hạt đậu áp sát nhau. Đặc điểm quan trọng là hai thành tế bào dày mỏng không đều: thành mỏng nằm ngoài, thành dày nằm trong hướng vào lỗ khí. Khi tế bào hút no nước và trương lên, thành mỏng dễ căng ra trước, kéo cong thành dày, tạo khe hở ở giữa.
Ngược lại, khi tế bào khí khổng mất nước, thành mỏng hết căng và thành dày duỗi thẳng trở lại, khí khổng đóng lại. Nhờ vậy cây kiểm soát được lượng nước thoát ra và lượng CO₂ đi vào lá.
Cấu tạo tế bào khí khổng quyết định cơ chế đóng mở
Cấu trúc bất đối xứng của thành tế bào là yếu tố cơ học then chốt tạo nên khả năng đóng mở linh hoạt của khí khổng. Dưới đây là các thành phần chính:
- Hai tế bào hạt đậu (tế bào bảo vệ): nằm áp sát nhau, tạo thành lỗ khí ở giữa — nơi diễn ra trao đổi khí và thoát hơi nước.
- Thành mỏng (phía ngoài): có độ đàn hồi cao, dễ căng phồng khi tế bào trương nước, đóng vai trò kéo mở lỗ khí.
- Thành dày (phía trong): cứng hơn, hướng vào lỗ khí, cong theo khi thành mỏng căng ra.
- Lục lạp, nhân, ti thể: có bên trong tế bào khí khổng, cho phép tế bào tự quang hợp và hô hấp để tạo năng lượng vận chuyển ion.
Chính sự chênh lệch độ dày giữa hai thành khiến tế bào không phồng đều về mọi phía, mà uốn cong theo một hướng — đây là nguyên lý mở lỗ khí khổng.
Cơ chế thẩm thấu: vì sao nước đi vào tế bào khí khổng?
Xem thêm : Cách đổi phút ra giờ đơn giản và chính xác nhất
Nước đi vào tế bào khí khổng theo cơ chế thẩm thấu, khởi đầu từ sự vận chuyển chủ động ion K⁺. Quá trình diễn ra theo trình tự sau:
- Khi có ánh sáng, tế bào khí khổng bơm chủ động ion Kali (K⁺) từ tế bào biểu bì xung quanh vào bên trong.
- Nồng độ chất tan trong tế bào tăng lên, làm thế nước giảm xuống.
- Nước từ tế bào xung quanh di chuyển vào tế bào khí khổng theo cơ chế thẩm thấu.
- Áp suất trương nước tăng, thành mỏng căng ra, khí khổng mở.
Ban đêm, khi không có ánh sáng, quang hợp ngừng lại, ion K⁺ đi ra khỏi tế bào, nước rút đi và khí khổng đóng lại để hạn chế mất nước.
So sánh trạng thái no nước và mất nước của khí khổng
Để dễ ghi nhớ, bảng dưới đây đối chiếu hai trạng thái đối lập của tế bào khí khổng cùng kết quả tương ứng:
| Tiêu chí | Tế bào no nước (trương nước) | Tế bào mất nước |
|---|---|---|
| Thành mỏng | Căng ra | Hết căng, xẹp lại |
| Thành dày | Cong theo | Duỗi thẳng |
| Lỗ khí khổng | Mở ra | Đóng lại |
| Thoát hơi nước | Tăng mạnh | Giảm/dừng |
| Điều kiện thường gặp | Ban ngày, đủ nước | Ban đêm, khô hạn |
Sự cân bằng giữa hai trạng thái này giúp cây tối ưu hóa: mở khí khổng để lấy CO₂ quang hợp, nhưng vẫn hạn chế mất nước khi cần.
Vai trò của thoát hơi nước qua khí khổng đối với cây
Thoát hơi nước qua khí khổng không chỉ là “phí tổn” mất nước mà còn mang lại nhiều lợi ích sống còn cho thực vật. Ba vai trò chính gồm:
- Động lực hút nước: Thoát hơi nước ở lá tạo lực kéo giúp nước và muối khoáng di chuyển từ rễ lên toàn bộ cây.
- Hạ nhiệt cho lá: Hơi nước bay hơi giúp làm mát bề mặt lá vào những ngày nắng nóng, bảo vệ các quá trình sinh lý.
- Trao đổi khí: Khi khí khổng mở, CO₂ khuếch tán vào lá phục vụ quang hợp, đồng thời giải phóng O₂.
Vì khí khổng là con đường thoát hơi nước chủ yếu, sự điều tiết độ mở của nó là yếu tố quan trọng nhất trong việc cân bằng nước ở thực vật.
Các tác nhân ảnh hưởng đến độ mở khí khổng
Ngoài hàm lượng nước trong tế bào, độ mở khí khổng còn chịu tác động của nhiều yếu tố môi trường và nội sinh. Nắm được các tác nhân này giúp hiểu vì sao cây phản ứng khác nhau theo điều kiện sống.
Xem thêm : Nước rửa bạc có rửa vàng được không? Giải đáp
Ánh sáng là tác nhân quan trọng: ban ngày kích thích khí khổng mở để quang hợp, ban đêm khiến khí khổng đóng. Độ ẩm và nhiệt độ cũng chi phối mạnh — khi khô hạn, cây tiết hormone ABA (axit abxixic) báo hiệu đóng khí khổng để giữ nước.
Ngoài ra, nồng độ CO₂ trong lá và hàm lượng ion K⁺ đều tham gia điều chỉnh. Cơ chế tự điều chỉnh phức tạp này cho thấy khả năng thích nghi cao của thực vật: mở khí khổng quá lâu khi khô hạn gây mất nước, nhưng đóng quá lâu lại hạn chế CO₂, ảnh hưởng đến sinh trưởng.
Câu hỏi thường gặp về tế bào khí khổng no nước
Khi tế bào khí khổng no nước thì khí khổng mở hay đóng?
Khí khổng mở ra, do thành mỏng căng làm thành dày cong theo.
Tác nhân chính điều tiết độ mở khí khổng là gì?
Hàm lượng nước trong tế bào khí khổng là tác nhân chủ yếu.
Tế bào khí khổng còn gọi là tế bào gì?
Tế bào hạt đậu hoặc tế bào bảo vệ (guard cells).
Vì sao ban đêm khí khổng thường đóng lại?
Vì không có quang hợp, cây đóng khí khổng để giảm mất nước.
Tóm lại, khi tế bào khí khổng no nước thì thành mỏng căng ra, thành dày cong theo và khí khổng mở ra — cơ chế cốt lõi giúp cây điều tiết thoát hơi nước, trao đổi khí và duy trì cân bằng nước. Hiểu rõ nguyên lý bất đối xứng của thành tế bào cùng vai trò của ion K⁺ sẽ giúp bạn nắm chắc kiến thức Sinh học 11 về đóng mở khí khổng.
Nguồn: https://khoangcach.com
Danh mục: Kiến thức