Lõi sắt non trong ống dây có tác dụng làm tăng từ trường (tác dụng từ) của nam châm điện. Khi đặt trong lòng ống dây có dòng điện, lõi sắt non bị nhiễm từ và trở thành một nam châm bổ sung, giúp khuếch đại đáng kể từ trường của cả hệ thống.
Lõi sắt non trong ống dây có tác dụng gì?
Lõi sắt non trong ống dây có tác dụng làm tăng tác dụng từ của ống dây có dòng điện chạy qua. Đây là kiến thức trọng tâm trong bài “Sự nhiễm từ của sắt, thép — Nam châm điện” thuộc chương trình Vật lí lớp 9 và Khoa học tự nhiên lớp 7.
Bạn đang xem: Lõi sắt non trong ống dây có tác dụng gì? Giải đáp

Trong các đề trắc nghiệm, câu hỏi này thường có bốn phương án, trong đó đáp án đúng là “Làm tăng từ trường của nam châm điện”. Nhờ có lõi sắt non, một ống dây thông thường có thể trở thành nam châm điện đủ mạnh để hút được các vật kim loại nặng hàng trăm kilôgam.
Cơ chế hoạt động của lõi sắt non
Tác dụng tăng cường từ trường của lõi sắt non bắt nguồn từ hiện tượng nhiễm từ. Quá trình này diễn ra theo trình tự sau:
- Bước 1: Khi cho dòng điện chạy qua ống dây, ống dây tạo ra một từ trường sơ cấp bao quanh lõi.
- Bước 2: Sắt non đặt trong từ trường này bị nhiễm từ, tức là bản thân lõi sắt tự trở thành một nam châm.
- Bước 3: Từ trường tổng thể của hệ thống bằng từ trường của ống dây cộng với từ trường của lõi sắt.
Kết quả là nam châm điện có lõi sắt non mạnh hơn rất nhiều so với ống dây rỗng. Lõi sắt non làm tăng mật độ đường sức từ đi qua lòng ống dây, giúp từ trường được tập trung và khuếch đại.
Thí nghiệm chứng minh tác dụng của lõi sắt non
Tác dụng của lõi sắt non được kiểm chứng qua một thí nghiệm kinh điển trong Sách giáo khoa Vật lí. Thí nghiệm này giúp học sinh quan sát trực tiếp sự thay đổi của từ trường.
Xem thêm : Mẫu nhẫn nam đẹp nhất hiện nay cho các quý ông
Người ta đặt một kim nam châm thử ở gần ống dây và quan sát góc lệch của kim trong hai trường hợp. Khi ống dây không có lõi sắt, kim nam châm chỉ lệch một góc nhỏ. Khi đặt lõi sắt non vào trong ống dây, góc lệch của kim lớn hơn đáng kể.
Sự khác biệt về góc lệch chính là bằng chứng cho thấy từ trường của ống dây đã tăng mạnh khi có lõi sắt non. Đây là lý do câu hỏi này thường xuyên xuất hiện trong các đề kiểm tra và đề thi.
Vì sao dùng sắt non mà không dùng thép làm lõi?
Cả sắt non và thép đều làm tăng tác dụng từ khi đặt trong ống dây, nhưng chúng khác nhau ở khả năng giữ từ tính sau khi ngắt dòng điện. Chính điểm khác biệt này quyết định vật liệu nào phù hợp làm lõi nam châm điện.
| Đặc điểm | Lõi sắt non | Lõi thép |
|---|---|---|
| Khi có dòng điện | Nhiễm từ mạnh | Nhiễm từ |
| Khi ngắt dòng điện | Mất từ tính gần như ngay lập tức | Vẫn giữ từ tính lâu dài |
| Loại nam châm tạo thành | Nam châm điện | Nam châm vĩnh cửu |
Người ta chọn sắt non làm lõi nam châm điện vì sắt non làm tăng tác dụng từ nhưng bị mất từ tính ngay khi ngắt dòng điện. Nhờ đó, nam châm điện có thể bật/tắt và điều chỉnh lực hút dễ dàng — điều mà nam châm vĩnh cửu bằng thép không làm được.
Ứng dụng của nam châm điện có lõi sắt non
Nhờ đặc tính bật/tắt và điều chỉnh được lực hút, nam châm điện có lõi sắt non được ứng dụng rộng rãi trong đời sống và kỹ thuật. Khả năng thay đổi từ tính theo dòng điện là ưu điểm then chốt.
Một ví dụ quen thuộc là cần cẩu điện dọn rác kim loại. Nam châm ở cần cẩu có thể hút những tấm kim loại nặng hàng trăm kilôgam, di chuyển đến vị trí mới rồi ngắt điện để thả xuống. Ngoài ra, nam châm điện còn xuất hiện trong chuông điện, rơle điện từ, loa điện và nhiều thiết bị tự động hóa khác.
Các cách làm tăng lực từ của nam châm điện
Ngoài việc dùng lõi sắt non, lực từ của nam châm điện còn phụ thuộc vào một số yếu tố khác. Nắm được các yếu tố này giúp học sinh giải trọn vẹn các bài tập liên quan.
Xem thêm : Thủ đô Mỹ là gì? Giải đáp địa lý thế giới
Có ba cách chính để làm tăng lực từ của nam châm điện. Thứ nhất là tăng cường độ dòng điện chạy qua ống dây, ví dụ bằng cách mắc thêm nguồn điện (thêm pin). Thứ hai là tăng số vòng dây quấn quanh lõi. Thứ ba là đặt lõi sắt non vào trong lòng ống dây như đã phân tích ở trên.
Cần lưu ý rằng khi đảo chiều dòng điện chạy qua ống dây, chiều của từ trường cũng đảo ngược 180 độ, còn độ lớn lực từ vẫn giữ nguyên nếu các yếu tố khác không đổi.
Câu hỏi thường gặp về lõi sắt non
Cấu tạo của nam châm điện gồm những gì?
Nam châm điện gồm một cuộn dây dẫn (ống dây) có lõi sắt non đặt bên trong.
Nam châm điện có phải nam châm vĩnh cửu không?
Không. Nam châm điện mất từ tính khi ngắt dòng điện, khác với nam châm vĩnh cửu bằng thép.
Tại sao lõi sắt non mất từ tính nhanh?
Vì sắt non không giữ được từ tính lâu dài sau khi nhiễm từ, nên mất từ tính ngay khi ngắt điện.
Có thể thay lõi sắt bằng vật liệu bất kỳ không?
Không. Chỉ vật liệu từ như sắt, thép, niken, côban mới bị nhiễm từ và làm tăng tác dụng từ.
Tóm lại, lõi sắt non trong ống dây có tác dụng làm tăng từ trường của nam châm điện bằng cách bị nhiễm từ và trở thành một nam châm bổ sung. Việc chọn sắt non thay vì thép giúp nam châm điện dễ dàng bật/tắt và điều chỉnh lực hút, tạo nên vô số ứng dụng thực tiễn từ cần cẩu điện đến chuông điện và rơle điện từ.
Nguồn: https://khoangcach.com
Danh mục: Kiến thức