Tại sao phải đặt vấn đề bảo vệ rừng Amazon? Giải đáp

12 phút đọc

Phải đặt vấn đề bảo vệ rừng Amazon vì đây là “lá phổi xanh” của Trái Đất, hấp thụ khoảng 1/4 lượng khí CO2 toàn cầu, điều hòa khí hậu, lưu giữ đa dạng sinh học lớn nhất hành tinh và duy trì sinh kế cho hàng triệu người. Trong khi đó, rừng Amazon đang bị tàn phá nghiêm trọng bởi nạn chặt phá, cháy rừng và khai thác tràn lan.

Tại sao phải đặt vấn đề bảo vệ rừng Amazon?

Phải đặt vấn đề bảo vệ rừng Amazon vì khu rừng này giữ vai trò sống còn với khí hậu toàn cầu, đa dạng sinh học và sự sống trên Trái Đất, nhưng đang bị suy thoái ở mức báo động. Đây không còn là vấn đề riêng của khu vực Nam Mỹ mà là trách nhiệm chung của toàn nhân loại.

Tại sao phải đặt vấn đề bảo vệ rừng Amazon
Tại sao phải đặt vấn đề bảo vệ rừng Amazon

Rừng Amazon là khu rừng nhiệt đới lớn nhất và giàu đa dạng sinh học nhất thế giới, trải rộng qua nhiều quốc gia thuộc lưu vực sông Amazon, trong đó Brazil chiếm khoảng 60% diện tích. Vai trò điều hòa khí hậu và hấp thụ carbon khiến khu rừng trở thành yếu tố then chốt trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu.

Theo cảnh báo của các nhà khoa học, nếu diện tích rừng Amazon bị tàn phá vượt ngưỡng 20%, hệ sinh thái sẽ không thể phục hồi và có thể biến thành đồng cỏ trong vài thập niên. Hiện tỷ lệ phá rừng đã lên tới khoảng 17%, rất gần điểm giới hạn nguy hiểm.

Vai trò “lá phổi xanh” điều hòa khí hậu toàn cầu

Rừng Amazon được mệnh danh là “lá phổi xanh của Trái Đất” nhờ khả năng hấp thụ carbon và cung cấp oxy khổng lồ. Đây là lý do quan trọng nhất khiến việc bảo vệ khu rừng trở thành mối quan tâm toàn cầu.

Những đóng góp cụ thể của rừng Amazon với khí hậu gồm:

  • Hấp thụ CO2: Rừng Amazon hấp thụ khoảng 1/4 lượng khí CO2 thải ra mỗi ngày trên Trái Đất, giúp làm chậm quá trình nóng lên toàn cầu.
  • Cung cấp oxy: Khu rừng cung cấp khoảng 20% lượng khí oxy trên Trái Đất, duy trì bầu không khí cho sự sống.
  • Điều hòa hơi nước: Hệ thực vật khổng lồ tạo mưa và điều tiết vòng tuần hoàn nước cho cả khu vực.

Ông John Kerry, cựu Đặc phái viên về khí hậu của Mỹ, từng cảnh báo thế giới không thể đạt mục tiêu giới hạn tăng nhiệt độ toàn cầu ở mức 1,5°C nếu không bảo vệ được rừng Amazon.

Kho báu đa dạng sinh học và nguồn gen quý giá

Rừng Amazon là nơi lưu giữ đa dạng sinh học phong phú bậc nhất hành tinh, được ví như “bảo tàng thiên nhiên” sống động. Đây là kho dự trữ nguồn gen vô giá cho nghiên cứu khoa học và y học.

Trong rừng rậm Amazon có hàng trăm nghìn loài động, thực vật sinh sống, trong đó nhiều loài mà giới khoa học thậm chí chưa kịp đặt tên. Mỗi diện tích rừng bị xóa sổ đều đẩy các loài quý hiếm đến gần nguy cơ tuyệt chủng và gây mất cân bằng sinh học.

Việc bảo tồn khu rừng đồng nghĩa với bảo vệ nguồn gen phục vụ nghiên cứu dược liệu, nông nghiệp và phát triển bền vững cho tương lai. Một khi nguồn gen này biến mất, nhân loại sẽ vĩnh viễn mất đi những giá trị không thể tái tạo.

Sinh kế và văn hóa của cộng đồng bản địa

Rừng Amazon không chỉ có ý nghĩa môi trường mà còn gắn liền với đời sống và văn hóa của hàng triệu người dân bản địa. Bảo vệ rừng chính là bảo vệ sinh kế và không gian sống của họ.

Người dân trong lưu vực Amazon sống dựa phần lớn vào rừng, từ nguồn nguyên liệu, thực phẩm đến công ăn việc làm. Với nhiều bộ tộc bản địa, rừng là “người mẹ vĩ đại”, vừa là nơi ở, vừa là không gian tâm linh thiêng liêng.

Theo bà Nemo Guiquita, thủ lĩnh cộng đồng bản địa Waorani (Ecuador), rừng đối với họ vừa là ngôi nhà, vừa là trường học và ngôi đền tinh thần, chứ không phải nguồn tài nguyên để khai thác.

Chính vì gắn bó sống còn với rừng, các bộ tộc bản địa Amazon nỗ lực từng ngày để giữ gìn mảnh đất thiêng, đồng thời bảo vệ chính bầu không khí chung của cả nhân loại.

Thực trạng tàn phá và nguyên nhân suy thoái

Rừng Amazon đang bị tàn phá nghiêm trọng hơn nhiều so với các thống kê trước đây. Đây là hồi chuông cảnh báo khiến vấn đề bảo vệ rừng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Các nguyên nhân chính dẫn đến suy thoái rừng Amazon gồm:

Nguyên nhân Tác động
Chặt phá rừng lấy gỗ, lấy đất Thu hẹp diện tích rừng, mất môi trường sống động thực vật
Đốt rừng làm nông nghiệp, chăn nuôi Gây cháy lan rộng, phát thải lượng lớn CO2
Khai thác khoáng sản tràn lan Phá vỡ hệ sinh thái, ô nhiễm nguồn nước
Đổ rác thải, ô nhiễm sông ngòi Ảnh hưởng hệ động thực vật và sinh kế ven sông

Theo nghiên cứu đăng trên tạp chí Science, nạn phá rừng tại Brazil đã tăng vọt trong giai đoạn 2019-2022. Các vụ cháy do hoạt động của con người kết hợp thời tiết khô hạn càng khiến diện tích rừng thu hẹp nhanh chóng.

Nỗ lực quốc tế trong bảo vệ rừng Amazon

Bảo vệ rừng Amazon là thách thức vượt khỏi khả năng của một quốc gia đơn lẻ, đòi hỏi sự hợp tác đa phương toàn cầu. Nhiều nỗ lực chung đã được triển khai trong những năm gần đây.

Tháng 8/2023, các quốc gia thuộc lưu vực sông Amazon đã tổ chức hội nghị cấp cao trong khuôn khổ Tổ chức Hiệp ước Hợp tác Amazon (ACTO) nhằm đề ra chiến lược cứu khu rừng. Từ khi lên nắm quyền đầu năm 2023, Chính phủ của Tổng thống Brazil Lula da Silva đã hồi sinh Quỹ Bảo vệ rừng Amazon và vận động các nhà lãnh đạo thế giới cùng đóng góp.

Brazil cũng cam kết xóa sổ nạn phá rừng trái phép vào năm 2030. Những động thái này cho thấy cộng đồng quốc tế ngày càng nhận thức rõ rằng sự tồn vong của rừng Amazon ảnh hưởng trực tiếp đến chương trình nghị sự khí hậu toàn cầu.

Hậu quả nếu rừng Amazon bị mất đi

Việc mất đi rừng Amazon sẽ kéo theo những hậu quả khôn lường đối với toàn bộ hành tinh. Hiểu rõ hệ quả này giúp nhận thức rõ hơn tính cấp thiết của việc bảo vệ rừng.

Nếu khu rừng bị tàn phá đến mức không thể phục hồi, chuỗi tác động dây chuyền sẽ xảy ra:

  1. Lượng CO2 khổng lồ được giải phóng, đẩy nhanh quá trình biến đổi khí hậu toàn cầu.
  2. Hàng loạt loài sinh vật quý hiếm tuyệt chủng, gây suy giảm đa dạng sinh học không thể đảo ngược.
  3. Vòng tuần hoàn nước bị phá vỡ, ảnh hưởng đến lượng mưa và nông nghiệp ở nhiều khu vực.
  4. Sinh kế và văn hóa của hàng triệu người dân bản địa bị đe dọa nghiêm trọng.

Chính vì chuỗi hậu quả liên hoàn này, các nhà khoa học nhấn mạnh rằng bảo vệ rừng Amazon là nhiệm vụ không thể trì hoãn của cả thế giới.

Câu hỏi thường gặp về bảo vệ rừng Amazon

Rừng Amazon nằm ở đâu?

Rừng Amazon nằm ở lưu vực sông Amazon thuộc Nam Mỹ, trải rộng qua nhiều nước, Brazil chiếm khoảng 60% diện tích.

Vì sao rừng Amazon được gọi là lá phổi xanh?

Vì rừng hấp thụ khoảng 1/4 lượng CO2 toàn cầu và cung cấp khoảng 20% oxy trên Trái Đất.

Ngưỡng phá rừng Amazon nguy hiểm là bao nhiêu?

Theo các nhà khoa học, không được để diện tích bị tàn phá vượt 20%, hiện đã tới khoảng 17%.

Bảo vệ rừng Amazon là trách nhiệm của ai?

Là trách nhiệm chung của toàn cầu, không riêng các quốc gia khu vực Nam Mỹ.

Bảo vệ rừng Amazon không chỉ là bảo vệ một khu rừng, mà là bảo vệ khí hậu, đa dạng sinh học và sự sống trên toàn Trái Đất. Trước thực trạng tàn phá đang tiến gần điểm giới hạn không thể phục hồi, mỗi quốc gia và mỗi cá nhân đều cần chung tay hành động. Giữ được “lá phổi xanh” này chính là giữ lấy tương lai bền vững cho các thế hệ mai sau.