Thành phần loài chiếm ưu thế ở phần lãnh thổ phía Bắc?

9 phút đọc

Thành phần loài chiếm ưu thế ở phần lãnh thổ phía Bắc nước ta là động thực vật nhiệt đới. Đây là đáp án chuẩn theo SGK Địa lí 12. Ngoài nhóm loài nhiệt đới chiếm ưu thế, khu vực còn có các loài cận nhiệt đới và ôn đới do ảnh hưởng của gió mùa Đông Bắc.

Thành phần loài chiếm ưu thế ở phần lãnh thổ phía Bắc nước ta là gì?

Thành phần loài chiếm ưu thế ở phần lãnh thổ phía Bắc nước ta là các loài động thực vật nhiệt đới. Đây là đáp án chính xác theo SGK Địa lí 12 của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Thành phần loài chiếm ưu thế ở phần lãnh thổ phía Bắc nước ta
Thành phần loài chiếm ưu thế ở phần lãnh thổ phía Bắc nước ta

Phần lãnh thổ phía Bắc được tính từ dãy Bạch Mã (vĩ tuyến 16°B) trở ra. Khu vực này mang khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa có mùa đông lạnh, với nhiệt độ trung bình năm trên 20°C và lượng mưa trung bình năm trên 1.500 mm.

Nền nhiệt cao quanh năm tạo môi trường lý tưởng cho các loài nhiệt đới sinh trưởng và sinh sản. Dù mùa đông có 2-3 tháng lạnh, tính chất nhiệt đới vẫn giữ vai trò chủ đạo, nên động thực vật nhiệt đới chiếm ưu thế về số lượng và độ phong phú.

Vì sao loài nhiệt đới chiếm ưu thế ở miền Bắc?

Khí hậu là nhân tố quyết định trực tiếp đến thành phần loài sinh vật ở phần lãnh thổ phía Bắc. Dưới đây là các yếu tố khí hậu và tác động cụ thể của từng yếu tố lên hệ sinh vật:

  • Nhiệt độ trung bình năm trên 20°C: đủ nóng để các loài động thực vật nhiệt đới chiếm ưu thế và sinh sản gần như quanh năm.
  • Lượng mưa trên 1.500 mm/năm: duy trì độ ẩm cao, giúp rừng nhiệt đới lá rộng thường xanh phát triển dày đặc.
  • Mùa đông lạnh 2-3 tháng (dưới 18°C): tạo điều kiện cho một số loài cận nhiệt và ôn đới cùng tồn tại, nhưng không đủ để thay thế nhóm nhiệt đới.

Chính sự kết hợp giữa nền nhiệt nhiệt đới và mùa đông lạnh do gió mùa Đông Bắc đã tạo nên bức tranh sinh vật đặc trưng riêng của miền Bắc Việt Nam.

Các loài đặc trưng ở phần lãnh thổ phía Bắc

Bên cạnh nhóm nhiệt đới chiếm ưu thế, phần lãnh thổ phía Bắc còn có sự góp mặt của các loài cận nhiệt và ôn đới ở vùng núi cao. Bảng dưới đây tổng hợp các nhóm loài tiêu biểu:

Nhóm loài Ví dụ tiêu biểu Vị trí phân bố
Thực vật nhiệt đới Rừng lá rộng thường xanh, cây họ Đậu, họ Dâu tằm Vùng thấp, đồng bằng, trung du
Thực vật cận nhiệt Dẻ, re, sa mu, pơ mu Vùng núi cao trên 600-700 m
Động vật nhiệt đới Các loài thú, chim, bò sát vùng nóng ẩm Rừng nhiệt đới miền Bắc
Thú lông dày Gấu, chồn Vùng núi có mùa đông lạnh

Sự xuất hiện của thú có lông dày và cây lá kim cận nhiệt chính là điểm khác biệt rõ nét giữa miền Bắc và miền Nam, nơi nền nhiệt cao quanh năm.

Kiến thức bổ sung: So sánh sinh vật hai phần lãnh thổ Bắc – Nam

Dãy Bạch Mã (khoảng 16°B) là ranh giới tự nhiên phân chia thiên nhiên Việt Nam thành hai phần với thành phần loài khác biệt rõ rệt.

Ở phần phía Bắc, cảnh quan tiêu biểu là đới rừng nhiệt đới gió mùa, có sự phân mùa: mùa đông nhiều cây rụng lá, mùa hạ cây cối xanh tốt. Ở phần phía Nam từ dãy Bạch Mã trở vào, cảnh quan là đới rừng cận xích đạo gió mùa, thành phần loài mang nguồn gốc xích đạo và nhiệt đới di cư từ phương Nam (Mã Lai – Inđônêxia) và phương Tây (Ấn Độ – Mianma), với các loài thú lớn như voi, hổ, báo và cây chịu hạn, rụng lá theo mùa khô.

Như vậy, tuy cả hai phần đều mang tính nhiệt đới, miền Bắc nổi bật ở sự phân mùa và có thêm yếu tố cận nhiệt – ôn đới, còn miền Nam thiên về tính chất cận xích đạo nóng ẩm quanh năm.

Kiến thức bổ sung: Ý nghĩa của đa dạng sinh học miền Bắc

Sự pha trộn giữa loài nhiệt đới, cận nhiệt và ôn đới khiến phần lãnh thổ phía Bắc có tính đa dạng sinh học cao, tạo giá trị lớn về nguồn gen và bảo tồn.

Đa dạng sinh học này còn là nền tảng cho nhiều giá trị văn hóa gắn với thiên nhiên vùng đồng bằng và trung du Bắc Bộ. Chẳng hạn, hình ảnh cây lúa nước, con trâu, chim cò trong môi trường nhiệt đới ẩm đã đi vào nghệ thuật múa rối nước — loại hình biểu diễn được gìn giữ tại các nhà hát như Thanglongwaterpuppet, phản ánh đời sống nông nghiệp gắn liền với hệ sinh thái nhiệt đới miền Bắc.

Việc bảo vệ rừng và các loài đặc trưng vì thế không chỉ có ý nghĩa sinh thái mà còn góp phần duy trì bản sắc văn hóa vùng miền.

Câu hỏi thường gặp

Ranh giới phần lãnh thổ phía Bắc nằm ở đâu?

Từ dãy Bạch Mã, khoảng vĩ tuyến 16°B, trở ra phía Bắc.

Miền Bắc có loài cận nhiệt và ôn đới không?

Có, như dẻ, re, sa mu, pơ mu và thú lông dày ở vùng núi cao.

Vì sao miền Nam khác miền Bắc về sinh vật?

Vì miền Nam có khí hậu cận xích đạo nóng ẩm quanh năm, không có mùa đông lạnh.

Kết luận

Thành phần loài chiếm ưu thế ở phần lãnh thổ phía Bắc nước ta là động thực vật nhiệt đới, do khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa có mùa đông lạnh quy định. Bên cạnh đó, sự xuất hiện của loài cận nhiệt và ôn đới ở vùng núi cao tạo nên tính đa dạng sinh học đặc trưng, giúp phân biệt rõ miền Bắc với phần lãnh thổ phía Nam.