Mặt trời mọc đằng nào? Giải đáp hướng mọc và lặn

7 phút đọc

Mặt trời mọc đằng đông ở hầu hết mọi nơi trên Trái Đất. Hiện tượng này xảy ra do Trái Đất tự quay quanh trục theo chiều từ tây sang đông, khiến các vùng phía đông đón ánh sáng mặt trời trước tiên mỗi ngày.

Mặt trời mọc đằng nào?

Mặt trời mọc ở hướng đông và lặn ở hướng tây. Đây là quy luật đúng với gần như toàn bộ vị trí quan sát trên Trái Đất, dù bạn đứng ở Việt Nam, châu Âu hay châu Mỹ.

Mặt trời mọc đằng nào
Mặt trời mọc đằng nào

Nguyên nhân nằm ở chuyển động tự quay của Trái Đất. Trái Đất quay quanh trục theo chiều từ tây sang đông, nên người đứng trên bề mặt luôn thấy các thiên thể — trong đó có mặt trời — di chuyển ngược lại, tức mọc ở phía đông rồi lặn về phía tây.

Thực tế, mặt trời không hề “mọc” hay “di chuyển”. Chính Trái Đất quay khiến vùng chúng ta đứng chuyển từ phía khuất sang phía đón ánh sáng. Vì cách nói “Trái Đất quay hướng về mặt trời” quá dài, người ta quen gọi ngắn gọn là “mặt trời mọc đằng đông”.

Mặt trời mọc chính xác ở đâu theo từng mùa?

Mặt trời không mọc cố định tại một điểm phía đông quanh năm. Do trục Trái Đất nghiêng khoảng 23,5 độ so với mặt phẳng quỹ đạo, điểm mọc dịch chuyển theo mùa.

Bảng dưới đây tổng hợp hướng mọc của mặt trời theo bốn mùa khi quan sát ở bán cầu Bắc — nơi có Việt Nam:

Thời điểm Hướng mặt trời mọc Đặc điểm ngày
Mùa xuân (xuân phân) Chính đông Ngày và đêm dài bằng nhau
Mùa hè (hạ chí) Chếch đông bắc Ngày dài hơn đêm, mọc sớm
Mùa thu (thu phân) Chính đông Ngày và đêm dài bằng nhau
Mùa đông (đông chí) Chếch đông nam Ngày ngắn hơn đêm, mọc muộn

Theo Wikipedia tiếng Việt, mặt trời chỉ mọc chính xác ở hướng đông vào đúng ngày xuân phân và thu phân. Ngoài hai thời điểm này, điểm mọc luôn lệch về đông bắc hoặc đông nam tùy mùa.

Vì sao Trái Đất quay từ tây sang đông?

Chiều tự quay từ tây sang đông của Trái Đất bắt nguồn từ giai đoạn hình thành hệ Mặt Trời cách đây khoảng 4,6 tỷ năm. Đám mây bụi và khí ban đầu quay theo một chiều nhất định, và khi co lại tạo thành các hành tinh, phần lớn chúng giữ nguyên chiều quay đó.

Chiều quay này quyết định trực tiếp cách con người quan sát bầu trời. Vì Trái Đất quay về phía đông, mọi thiên thể — mặt trời, mặt trăng, các ngôi sao — đều dường như mọc ở phía đông và lặn ở phía tây.

Đáng chú ý, không phải mọi hành tinh đều quay cùng chiều. Sao Kim quay theo chiều ngược lại, nên nếu đứng trên Sao Kim, bạn sẽ thấy mặt trời mọc ở phía tây và lặn ở phía đông.

Cách xác định hướng đông nhờ mặt trời mọc

Quan sát điểm mặt trời mọc là phương pháp định hướng lâu đời và đơn giản nhất khi không có la bàn. Dưới đây là các bước áp dụng thực tế:

  • Bước 1: Quan sát vào buổi sáng sớm, khi mặt trời vừa nhô lên khỏi đường chân trời. Hướng đó là hướng đông tương đối.
  • Bước 2: Đứng quay mặt về phía mặt trời mọc, khi đó tay phải chỉ hướng nam, tay trái chỉ hướng bắc, sau lưng là hướng tây.
  • Bước 3: Vào buổi chiều, xác định hướng tây bằng điểm mặt trời lặn, rồi suy ra các hướng còn lại.

Phương pháp này chỉ mang tính tương đối, vì điểm mọc lệch theo mùa. Để có kết quả chính xác hơn, nên kết hợp thêm la bàn hoặc GPS tích hợp trên điện thoại.

Câu hỏi thường gặp về mặt trời mọc đằng nào

Mặt trời có bao giờ mọc ở hướng tây không?

Trên Trái Đất thì không. Nhưng trên Sao Kim, mặt trời mọc ở hướng tây do hành tinh này quay ngược chiều.

Ở Nam bán cầu mặt trời mọc đằng nào?

Vẫn mọc ở hướng đông. Chỉ khác là độ lệch bắc-nam theo mùa đảo ngược so với Bắc bán cầu.

Mặt trời mọc lúc mấy giờ?

Thay đổi theo mùa và vĩ độ. Ở Việt Nam, mặt trời thường mọc khoảng 5–6 giờ sáng.

Tóm lại, mặt trời luôn mọc đằng đông và lặn đằng tây do Trái Đất tự quay từ tây sang đông. Điểm mọc chính xác dịch chuyển giữa đông bắc và đông nam theo mùa, và chỉ trùng chính đông vào ngày xuân phân, thu phân. Nắm được quy luật này, bạn có thể dễ dàng xác định phương hướng và hiểu rõ hơn về chuyển động của hành tinh mình đang sống.